ASLI GÜNEY – KÖŞE YAZISI
Türkiye’de şüphesiz en zor bakanlık hangisi deseniz, İçişleri ve Adalet Bakanlıkları ilk iki sırada yer alır. Her iki bakanlık da neredeyse her gün farklı soruşturma ve operasyon haberleriyle gündeme gelmektedir.
Özellikle son dönemde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturmalar düşünüldüğünde, meselenin ne kadar girift olduğu daha iyi anlaşılmaktadır. Hâliyle göz önünde olduğunuzda, attığınız her adıma daha fazla dikkat etmeniz icap eder.
Bu nedenle çevrenizde, sizi olup bitenden haberdar edecek güçlü bir basın ve halkla ilişkiler ekibine ihtiyaç duyarsınız. Aksi takdirde kamuoyunda yaşanan gelişmelerden haberdar olmayabilirsiniz.
Bu nedenle merak ettim: Adalet Bakanı Sayın Yılmaz Tunç, Türkiye’de yayınlanan dizileri takip ediyor mu? Gördüğüm kadarıyla dizilerin yaklaşık yüzde 90’ının konusu polisiye ve adli meseleler.
Bu açıdan, yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda hassasiyet gösteren Sayın Bakan’ın mutlaka izlemesi gereken bazı yapımlar olduğunu düşünüyorum. Benden şimdiden uyarması… Evet, dizi olması, senaryo gereği kurgulanması ya da farklı gerekçelerle bu yapımları dikkate almayabilirsiniz. Ancak izleyiciyle buluşan diziler genellikle toplumsal reflekslerle yakın temas hâlindedir.
Bu dizilerden biri de FOX TV’de yayınlanan “Yeraltı” dizisi. Başrollerinde Deniz Can Aktaş, Devrim Özkan ve Uraz Kaygılaroğlu’nun yer aldığı, MED Yapım imzalı dizide ayrıca Sümeyye Aydoğan, Burak Sevinç, Ülkü Hilal Çiftçi, Ekin Mert Daymaz, Emir Benderlioğlu, Koray Şahinbaş, Hülya Gülşen, Hakan Çelebi ve Mehmet Yılmaz Ak gibi isimler de bulunuyor.
Devrim Özkan’ı kamuoyu, Galatasaraylı yıldız futbolcu Lucas Torreira’nın eski kız arkadaşı olması nedeniyle yakından tanıyor. Oyunculuk performanslarıyla ilgili bir değerlendirme yapacak değilim; bu, benim ilgi alanım değil. Ancak hukuki açıdan bazı temel eleştirilerde bulunmak istiyorum. Sosyal medyada yapılan yoğun tanıtım nedeniyle diziyi internet üzerinden izleme imkânı buldum.
Bana göre, kadro derinliğine kıyasla oldukça zorlama bir yapım ortaya konmuş. Şayet bu zorlamalar devam ederse, birkaç bölüm sonra final yapması sürpriz olmaz. Benden uyarması: Bu diziden yeni bir Kurtlar Vadisi serisi çıkmaz, çıkarılamaz.
Dizinin ilk bölümünde, cezaevinde görev yapan bir başgardiyanın organize suç yapılanmasıyla iş birliği içinde olması, onlara bilgi aktarması ve talimat alması sahneleri yer alıyor. Bu kurgu, dramatik açıdan güçlü olmakla birlikte, hukuksal açıdan son derece ağır ve çok yönlü suç tiplerini gündeme getiriyor.
Sayın Bakan Tunç’un mutlaka izlemesi gerekir derken tam da bundan söz ediyorum. Organize suç çetesinin, bir hükümlüyü para karşılığında cezaevinden çıkarması; Haydar Ali karakteri için de benzer tahliye girişimlerinin gündeme gelmesi, yargının bağımsızlığına ciddi biçimde gölge düşürüyor. Şayet tahliyelerin para ve güç karşılığında yapıldığı algısı, dizilerin senaryolarına kadar yansımışsa, vay yargımızın hâline!
TCK 6. MADDE DİKKATE ALINMAMIŞ
Hukuki olarak belirtmek gerekir ki cezaevi personeli, kamu görevlisi statüsündedir. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 6. maddesi uyarınca kamu görevlisi; kamusal faaliyetin yürütülmesine atanan veya seçilen kişileri kapsar. Cezaevi başgardiyanı, devletin cebir gücünü kullanan ve özgürlüğünden yoksun bırakılmış kişilerin idaresinde kritik yetkilere sahip bir konumdadır. Bu nedenle eylemleri, sıradan bir yurttaşın eylemlerine kıyasla çok daha ağır hukuki sonuçlar doğurur.
Dizide tasvir edildiği üzere başgardiyanın mafyaya bilgi vermesi, öncelikle görevi kötüye kullanma suçunu (TCK m. 257) oluşturur. Ancak burada sıradan bir ihmal değil, bilinçli ve sistematik bir iş birliği söz konusudur. Bu durum, görevin gereklerine aykırı davranmak suretiyle kişilere haksız menfaat sağlanması kapsamında değerlendirilir ve cezanın ağırlaştırılmasını gerektirir.
Bununla birlikte aktarılan bilgilerin; cezaevi güvenliğine, tutuklu veya hükümlülerin durumuna, sevk ve nakil planlarına ya da infaz rejimine ilişkin olması hâlinde, devletin güvenliğine ve kamu düzenine karşı suçlar da gündeme gelir.
Özellikle cezaevleri, organize suç örgütleri açısından stratejik alanlar olduğundan, bu tür bilgi sızdırmaları “örgüt faaliyetine bilerek ve isteyerek yardım” (TCK m. 220/7) suçunu oluşturur. Fail, örgüt üyesi olmasa bile, örgüt adına hareket ettiği ölçüde örgüt üyesi gibi cezalandırılabilir.
BAŞGARDİYAN, MAFYADAN TALİMAT ALIRSA?
Başgardiyanın mafyadan talimat alması ise hukuksal açıdan çok daha vahim bir tabloyu ortaya koymaktadır. Bu durum, kamu görevlisinin hiyerarşik olarak devlet yerine suç örgütüne tabi hâle gelmesi anlamına gelir.
Hukuk düzeni açısından bu, yalnızca bireysel bir suç değil; devlet otoritesinin fiilen gasp edilmesi olarak değerlendirilir. Böyle bir ilişkide kamu görevlisi, görevini tarafsız ve bağımsız biçimde yerine getirme yükümlülüğünü tamamen yitirmiş sayılır.
Ayrıca bu fiiller karşılığında maddi ya da manevi bir menfaat sağlanması hâlinde rüşvet (TCK m. 252), menfaatin dolaylı olması durumunda ise irtikâp suçu da oluşabilir. Cezaevi gibi kapalı ve denetimi sınırlı alanlarda işlenen bu tür suçlar, Yargıtay içtihatlarında genellikle “nitelikli hâl” kapsamında değerlendirilmekte ve cezada alt sınırdan uzaklaşılmaktadır.
ADALET VE İÇİŞLERİ BAKANLARI TAKİP ETMELİ
Son olarak, dizideki anlatının gerçek hayata uyarlanması hâlinde, böyle bir kamu görevlisi hakkında yalnızca ceza soruşturması değil; idari soruşturma, görevden uzaklaştırma, memuriyetten çıkarma ve kamu hizmetinden yasaklama gibi yaptırımlar da kaçınılmaz olacaktır. Zira cezaevi personelinin suç örgütleriyle kurduğu ilişkiler, bireysel bir yozlaşmadan ziyade infaz sisteminin meşruiyetini zedeleyen yapısal bir tehdit anlamı taşır. Ayrıca bir suç örgütü liderinin masada otururken, başgardiyanın karşısında el pençe divan durması; devletin saygınlığı açısından ciddi bir güven bunalımı yaratır.
Evet, “Bu bir dizi” dediğinizi duyar gibiyim. Ancak diziler ve filmler toplumun aynasıdır; konularını çoğu zaman toplumsal hayattan alırlar. Yargıya güvenin azaldığı, tahliyelerde rüşvet iddialarının ayyuka çıktığı bir dönemde, bu meseleleri basit bir kurgu olarak algılamamızı kimse beklememelidir.
Sonuç olarak, “Yeraltı” dizisinin ilk bölümünde sunulan başgardiyan figürü; dramatik bir karakter olmanın ötesinde, Türk Ceza Hukuku açısından örgütlü suçlara iştirak, görevin ihlali, kamu güvenliğinin tehlikeye sokulması ve devlet otoritesinin aşınması gibi son derece ağır suç tiplerinin somut bir örneğini temsil etmektedir.
Bu yönüyle söz konusu sahne, yalnızca bir dizi kurgusu değil; hukukun kırmızı çizgilerinin nereden geçtiğini gösteren çarpıcı bir tablo olarak karşımızda durmaktadır. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un bu zaviyeden diziye bir göz atmasını şiddetle öneririm. Ayrıca dizide uyuşturucu ticaretinin İstanbul’un göbeğinde pervasızca yapılmasını ve mafyanın her noktada ahkâm kesmesini de İçişleri Bakanı Sayın Ali Yerlikaya’nın dikkatine havale ediyorum.
