(The Turkish Post) – VAHAP AKTAŞ
Sokrates, “önce kendini tanı” der. Sufiler “kendini bilen yaratıcıyı bilir” derler.
Sanatkâr kendi iç dünyasına dalarak (ıntrospectıon) varlığı tanımaya ve ifade etmeye çalışır.
Kendini bilmeyen, tanımayan, tanımaya çalışmayan bunun mücadelesini vermeyen bireyler ve toplumlar yok olmaya mahkumdur.
Tarih bilimi bireyi, toplumu anlamanın bilimidir. İçinde insanın olduğu her şeyi anlama çabası; savaşları, katliamları, köleliği, soykırımları, mücadeleleri…
Anlamak mazur görmek midir?
Tabii ki değil.
Anlamak, anlamaya çabalamak, tarihi vakalardan ders çıkarmak gerekir.
Tarihsel yaşanmışlıklarda o kadar çok hakikat soykırımları yaşanmış ve o kadar çok kollektif yalanlara meyledilmiş ki.
Hakikatle bağını koparmış yığınların sergiledikleri kitlesel deliliklere tarihi belgeler şahit.
Babası annesini döverken, çıkan sesleri duymamak için kulaklarını iki eliyle kapatıp, şarkı söyleyen çocuklar gibi davranan toplumlara da şahitlik ediyor tarih biliminin küflü sayfaları.
Ezen-ezilen ilişkisi temelde adaletsizliğe, yok sayıp yok etmeye ve insanın insana zulmüne, hak hukuk ihlaline dayandığından, insanlık tarihinin bütün evrelerinde bu gibi travmalara rastlamak mümkün. Bu travmaları farklı ve yanlı tarih tanımlamalarına ve okumalarına bırakma gibi bir lüksümüz yok. Çünkü her coğrafyada, farklı etnisitede, farklı toplumsal yapılardaki travmalara, mağduriyetlere itiraz etmek, meydan okumak “ahlaki” bir duruşu gerektiriyor.
İnsan, ahlaki olarak her türlü sınıfsal zulme, haksızlığa başkaldırmak durumunda ve zorunda.
İnsanlık tarihi nice kalabalık kitlelere karşı bir avuç nitelikli topluluğun, bir ideal için vermiş olduğu mücadeleler ve zaferler ile doludur.
Termopil’de üç yüz Spartalı’nın yüz binlerce Persli’yi mağlup etmesi bir ideal harikasıdır.
Yine Jan Dark’ın İngilizler’i Fransız topraklarından kovması da…
Arap cahiliye döneminde Mekkeli egemenlerin; baskıcı, dayatmacı tavır ve davranışlarına karşı insan hak hukukunu savunarak, zayıf ve haklı olanı, güçlü ve zorba olana karşı haklarını savunmak niyetli olarak kurulan Hılfu’l-Fudûl da bir cemiyet, bir sivil toplum kuruluşu olarak o dönemde insan hakları mücadelesinin hakkını vermiştir.
İhtilal sonrası Fransa’sında Emile Zola’nın Dreyfus vakasında ki duruşu, halk arasında hızla yükselen antisemitizm özelinde ırkçılığa karşı mücadelesi, onu tek başına haksızlığa karşı haykırışın, mücadelenin sembolü haline getirmiştir.
Zola, tüm mesleki yaşantısında olduğu gibi bu olayda da haksızlığa uğrayanların, baskılananların ve ezilenlerin sesi olacaktır.
Onun için bu mücadele bir hukuk, bir adalet mücadelesidir. Yahudileri sevmesi ya da onlardan nefret etmesi gibi bir durum bu mücadelesi üzerinde bir etkiye sahip değildir.
Zola, haksızlığa uğrayan bir “insan”ı savunmaktadır. Irkı, dini, milleti onun için bir önem taşımamaktadır.
Emile Zola’nın bu mücadelesi, O’nu çağları aşan insan hakları mücadelelerinde değerli bir kıymet haline getirmiştir.
Ve bugün, yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreğini bitirdiğimiz bu günlerde yine baskılar, yine dayatmacı anlayışlar, yine zulümler ve yine kitlesel trajediler…
Bunların karşısında sırtını akla, bilime dayamış, çoğulcu yapılarıyla rengarenk vicdan hareketlerine, sivil toplum kuruluşlarına, ilkeli siyasi partilere soluduğumuz hava, içtiğimiz su kadar ihtiyaç oluşmuştur.
Hep beraber itiraz edelim.
Neye mi?
– Adaletsizliğe
– Ayrıştırıp, ötekileştirmeye
– Eşitsizliğe
– Kişi hak hukuksuzluğuna
– Toptancı ve ayrıştırıcı dile
– Faşizme, fanatizme, radikalizme
– Dayatmacı üst kimlik nevrozuna
– Ahlaki yozlaşmaya
– Farklılığa tahammülsüzlüğe
Keyfiliğe, mutlakiyetçiliğe, tutarsızlığa ve daha onlarca insanca yaşamın önündeki engellere, setlere itiraz edelim ve tarihe not düşelim.
Değerli olan, değerlerin kavgasını vermektir. En değerli olanda en güzel sanatsal tasarım olan insanın insanca yaşama sanatına hizmet etmektir.
Yapabiliriz…
Umutsuzluğun lüzumu yok.
