(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Rusya bir yandan Ukrayna’yı işgalini sürdürürken bir yandan da 5 binden fazla askeri barındıran milis grupları ile Afrika ülkelerindeki siyasi ve askeri liderlere koruma hizmeti veriyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki iç karışıklıkta, Mali ve Burkina Faso’daki darbedelerde, Sudan’daki demokratik gösterilerin bastırılmasında rolü bulunduğu bilinen Rusya’nın kontrolündeki milis güçler, bu yolla bazı Afrika ülkelerinde petrol, altın ve uranyum yataklarının kontrolünü de ele geçirdi.
Afrika’nın zenginliklerine hükmetmek isteyen Çin ise altyapı, sanayi ve teknoloji alanlarında yatırımlar yapıyor. Afrika ülkeleriyle ticaret hacmini artıran Çin için bu bölge fazlasıyla cezbedici. Senegal’e dev sanayi ve teknoloji bölgesi inşa eden Çinli şirketler, büyük ihaleler alıyor.
ASKERİ YARDIMLA HAKİMİYET KURUYORLAR
Rusya’nın Afrika’ya ilgisi enerji kaynaklarına duyulan ihtiyaçla bağlantılı. Özellikle altın, petrol, doğalgaz, uranyum gibi stratejik kaynaklara ulaşmak amacıyla Afrika’ya yerleşmek isteyen Rusya, bu kaynaklara sahip Afrika ülkeleri ile enerji ve maden konusunda işbirliğine gidiyor. Rus enerji şirketleri için önemli bir pazar oluşturan bazı Afrika ülkeleri ile askeri işbirlikleri kurulmuş durumda.
Bölgede siyasi nüfuzunu artıran Rusya, silah satışları, askeri eğitim programları ve savunma anlaşmaları aracılığıyla Afrika ülkelerini hakimiyeti altına almayı sürdürüyor. Askeri varlığını Libya, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Sudan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Moritanya, Senegal, Nijerya, Mozambik, Botsvana, Zimbabve, Madagaskar ve Güney Afrika gibi ülkelere yayarak stratejik olarak üstünlük kuruyor.
KARIŞIKLIKTAN FAYDALANIP MADEN SAHALARINI ELE GEÇİRİYORLAR
Afrika’da Sahel adı verilen bölge, Atlantik Okyanusu’ndan Kızıldeniz’e kadar uzanan 5 bin kilometrelik bir alan. Moritanya, Senegal, Mali, Nijer, Çad, Sudan, Burkina Faso ile Nijerya’yı içine alıyor. Sahel bölgesi, enerji kaynakları açısından kıtanın en zengin bölgelerinden biri. Aynı zamanda dünyanın en karışık bölgelerinden birisi. Siyasi istikrarsızlık, ekonomik krizler, darbeler ve iç karışıklıklar hiç bitmiyor.
Orta Afrika Cumhuriyeti’nde karışıklık devam ederken bölgeye gelen Rus Wagner güçleri, hükümete destek verdi. Karşılığında altın madeni ve kamuoyuna yansımayan yetkiler elde ettiler. Mali ve Burkina Faso’daki darbedelerde, Sudan’daki demokratik gösterilerin bastırılmasında Rus Wagner grubunun görev aldığı ve karşılığında altın ve imtiyazlar elde ettiği belirtiliyor.
SENEGAL’DE MUHALEFETİN KAZANMASI İÇİN RUSYA MI DEVREDE?
Batı Afrika’nın liderlerinden Senegal uzun süredir demokrasinin bölgedeki kalesi olarak görülüyor. İki dönemdir görev yapan Cumhurbaşkanı Macky Sall üçüncü kez aday olmak için değişikliği gibi yollar aramayacağını belirterek bunun son dönemi olacağını açıklamıştı. Ancak muhalefet Sall’ın 2024 seçimlerine “vekil adayla” gireceğini savunuyor.
Senegal’de Rusya’nın muhalefeti desteklediği konuşuluyor. Rusya yanlısı muhalif lider ve Cumhurbaşkanı adayı Ousmane Sonko, 2021’de hakkındaki tecavüz suçlamasından aklanmış ancak gençleri suça teşvik ettiği gerekçesiyle 2 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Kararı protesto eden Sonko destekçileri, gösterilere başlamış ve çıkan olaylarda 16 kişi hayatını kaybetmişti. Sonko’nun partisi PASTEF fesh edilmişti.
PRİGOJİN ÖLDÜ, KONTROL RUSYA’YA GEÇTİ
Yaklaşık 5 yıl önce Orta Afrika’ya ulaşarak burada operasyonlarına başlayan Rus paralı asker grubu Wagner, kıtadaki en etkili gücünü bu ülkede kurmuştu. ABD merkezli Washington Post gazetesi, geçtiğimiz aylarda Wagner lideri Yevgeni Prigojin’in ölümünün ülkede görev yapan binden fazla paralı askerin kontrolünün doğrudan Rus hükümetine geçtiğini yazdı.
Afrika’da Wagner dışında da Rusya bağlantılı şirketler mevcut. Bunların en büyüğü Ortadoğu, Ukrayna ve Afrika’da faaliyet gösteren özel bir askeri şirket olan Redut. Redut 2008 yılında Rusya’nın istihbarat servislerine yakın Rus paraşütçüler tarafından kurulduğu belirtiliyor.
İddiaya göre Redut doğrudan Rusya Savunma Bakanlığı’nın denetimi altında. Redut’un Kremlin bağlantılı milyarder Gennady Timchenko tarafından finanse edildiğini belirtiliyor. Prigojin’in isyanı ve ölümünden sonra Redut, Afrika’ya gitmek ve savaşmak isteyen Wagner savaşçılarını toplamaya başladı.
Afrika’da sürdürülen ve Wagner’den oluşan boşluğu doldurma operasyonunun başında Rusya Savunma Bakanı yardımcısı Yunus-Bek Yevkurov’un olduğu söyleniyor. Yevkurov, Prigojin’in ölümünün ardından Wagner’in aktif olduğu üç Afrika ülkesi olan Libya, Mali ve Orta Afrika Cumhuriyeti’ni Eylül 2023’te ziyaret etti.
ALTYAPI VE TEKNOLOJİ YATIRIMLARINDA ÇİN LİDERLİĞİ
Çin’in Afrika’ya olan ilgisi büyük oranda ekonomi odaklı. Ekonomik hegemonya, doğal kaynaklar, ticaret hacmini arttırma gibi konuların üzerinde duran Çin için bu bölge fazlasıyla cezbedici. Bu nedenle birçok yatırım ve projede söz sahibi olan Çin, bu bölgedeki ülkelerin bağımsızlıklarını kazanmaya başladığı dönemden beri kıta ülkelerine birçok konuda yardım ediyor. Altyapı projelerini destekleyip, teknik gücünü paylaşıyor. Faizsiz ya da düşük faizli krediler vererek Afrika ülkeleri ile bağlarını güçlendiriyor.
GÜÇLÜ TİCARİ İLİŞKİLER ÇİN’E DİPLOMATİK ÜSTÜNLÜK SAĞLIYOR
Afrika ülkelerine yönelik büyük altyapı projeleri finanse ederek bölgedeki ekonomik kalkınmaya katkıda bulunan Çin’in ortak olduğu projeler arasında limanlar, demiryolları, enerji santralleri ve telekomünikasyon altyapısı bulunuyor. Örneğin Senegal’de büyük bir sanayi ve teknoloji üssü kuran Çin, ülkesinden gelen yatırımcı şirketleri burada topluyor.
Afrika’da geniş kapsamlı ticaret ağları kurarak kaynaklarına erişim sağlıyor. Bu bölgedeki pazarları genişleten Çin, siyasi etkisini artırmak amacıyla aktif diplomasi de yürütüyor. Kurulan diplomatik ilişkiler ise Çin’in uluslararası alanda rolünü güçlendiriyor. Günümüzde Afrika Çin ilişkileri daha çok karşılıklı fayda ilkelerine dayanıyor.
Rusya ve Çin’in geçmişten günümüze süregelen Afrika ilgisi, bu iki ülkeyi gerek stratejik, gerek ekonomik ve gerekse de siyasi açılardan Afrika pazarına hakim olma yarışına soktu.
