(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Prof. Dr. Hakan Kara’nın World Justice Project’in (WJP) 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi’ne ilişkin paylaşımı, Türkiye’nin hukuk devleti göstergelerindeki konumunu yeniden gündeme taşıdı. Kara, Türkiye’nin önünde yer alan ülkeler arasında El Salvador, Zambiya, Angola, Belarus ve Bangladeş gibi ülkeleri sıralarken, WJP verileri Türkiye’nin 143 ülke ve yargı alanı arasında 118’inci sırada bulunduğunu gösteriyor. Türkiye’nin puanı da bir önceki yıla göre yüzde 1,9 gerilemiş durumda.
Türkiye’nin 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi’ndeki genel puanı yaklaşık 0,41 olarak hesaplandı. Ülke, Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesindeki 15 ülke arasında 14’üncü sırada yer aldı. WJP’nin değerlendirmesine göre Türkiye’nin bölgesinde yalnızca Rusya daha düşük bir genel sıralamaya sahip. Üst-orta gelir grubundaki 41 ülke arasında ise Türkiye 37’nci sırada bulunuyor.
Kara’nın paylaşımında dikkat çektiği ülkelerin sıralaması ise Türkiye’nin tablosunu daha çarpıcı hale getiriyor. WJP’nin 2025 verilerinde Zambiya 103’üncü, Belarus 105’inci, Angola 113’üncü ve El Salvador 114’üncü sırada yer alarak Türkiye’nin üzerinde bulunuyor. Buna karşılık Kara’nın listesinde yer alan Rusya, Zimbabve, Bangladeş, Uganda, Mozambik, Pakistan ve Kamboçya Türkiye’nin gerisinde kalıyor. Dolayısıyla paylaşımda adı geçen ülkelerin tamamının Türkiye’nin önünde olduğu yönünde bir sonuç bulunmuyor; sıralamalar ülkelere göre farklılaşıyor.
WJP’nin endeksi yalnızca mahkemelerin işleyişini ölçen bir sıralama değil. Kuruluş, hukukun üstünlüğünü hükümet yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzluğun bulunmaması, açık yönetim, temel haklar, düzen ve güvenlik, düzenleyici uygulamalar, hukuk yargısı ve ceza adaleti olmak üzere sekiz başlık üzerinden değerlendiriyor. Bu göstergeler, devlet kurumlarının ne ölçüde denetlendiğinden vatandaşların adalete erişimine, temel hakların korunmasından kamu yönetiminin şeffaflığına kadar geniş bir alanı kapsıyor.
2025 raporunun Türkiye açısından dikkat çekici taraflarından biri de gerilemenin küresel eğilimle birlikte yaşanması. WJP’ye göre 143 ülke ve yargı alanının yüzde 68’inde hukukun üstünlüğü puanı bir önceki yıla kıyasla geriledi. Kuruluş, küresel ortalama puanın da yüzde 0,5 düştüğünü açıkladı. Raporda özellikle hükümet yetkilerinin sınırlandırılması, açık yönetim ve temel haklar alanlarındaki zayıflamaya dikkat çekiliyor.
Türkiye özelinde ise WJP, denge ve denetleme mekanizmalarının zayıflamasını ve yargı bağımsızlığına ilişkin göstergelerdeki gerilemeyi öne çıkarıyor. Kuruluşun küresel değerlendirmesine göre 2025’te ülkelerin yüzde 61’inde yargının yürütme gücünü sınırlama kapasitesini ölçen göstergeler gerilerken, sivil ve ceza adaletinin hükümetin uygunsuz etkisinden bağımsızlığına ilişkin göstergelerde de geniş çaplı düşüşler yaşandı.
Endeksin ortaya koyduğu bir başka önemli nokta ise hukukun üstünlüğü ile yalnızca siyasi kurumlar arasındaki ilişkinin ötesine geçiyor. WJP, hukuk devletinin güçlü olduğu sistemlerde hesap verebilirlik, adil yasalar, açık yönetim ve erişilebilir adaletin birlikte işlediğini belirtiyor. Bu nedenle endeksteki değişimler, yalnızca yargı sistemi açısından değil, kamu yönetiminin öngörülebilirliği ve vatandaşların devlet karşısındaki hukuki güvenceleri açısından da okunuyor.
2025 sıralamasının zirvesinde Danimarka bulunurken onu Norveç, Finlandiya, İsveç ve Yeni Zelanda takip ediyor. Listenin sonunda ise Venezuela, Afganistan, Kamboçya, Haiti ve Nikaragua yer alıyor. WJP’ye göre 2025 yılında hukukun üstünlüğü göstergelerinde en büyük yıllık gerilemeler Rusya, Sudan ve Mozambik’te kaydedildi.
Türkiye açısından 118’inci sıra, tek başına ülkenin hukuk sisteminin bütün yönlerini açıklayan bir veri değil. Ancak Türkiye’nin hem küresel sıralamada 143 ülke arasında 118’inci olması hem de kendi bölgesinde 15 ülke arasında 14’üncü sırada bulunması, WJP’nin ölçtüğü alanlarda ciddi bir kurumsal tabloya işaret ediyor. Hakan Kara’nın paylaşımı da bu veriyi özellikle Türkiye’nin önünde bulunan ülkeler üzerinden kamuoyunun tartışmasına açmış oldu.
