(The Turkish Post) – H. AGAH KALENDER
Papa Robert Francis Prevost geldi, gitti. Ama tartışması bitmedi. Ziyaret hakkında komplo teorileri yazıldı, çizildi. Saray’da ağırlandı, tuhaf giysiler içinde kızlar ilahiler söyledi. Papa Prevost sadece dünyadaki katoliklerin ruhani lideri değil aynı zamanda Vatikan’ın Devlet Başkanı… İznik’e gitti. Hristiyanlığın köklerine indi. Sultanahmet Camii’ni ziyaret etti. Ayasofya’yı pas geçti. Oysa Ayasofya hristiyanlığın en kadim eserlerinden biriydi. Bir süre önce camiye çevrildi. Ayasofya’yı uzaktan izlemesi bir tavır mıydı? Pek üzerinde durulmadı. Fakat tavır olduğu muhakkak. Niye Ayasofya gibi bir abideyi görmesin…
Ey okur! Papa’nın ziyaretini yorumlayacak değilim. Komplo teorilerine de pek pirim vermem. Patrikhane’yle yakınlaşması dini ve siyasi sonuçlar doğurma potansiyeli taşıdığının farkındayım. Bartholomeos da bir an yalnız bırakmadı, sürekli yanındaydı. Papa, bazılarının ileri sürdüğü gibi onun değil Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın davetlisiydi. AK Parti iktidarı Papa’nın programına onay verdi, İznik ziyaretinden rahatsız olmadı, Ayasofya’yı görmezden gelmesini umursamadı. Ama ortağı MHP fena bozuldu. Özellikle de ziyaretin İznik ayağına…
Bir ‘kadın papa’ hikayesi duydunuz mu? Dişi sineğin bile giremediği Vatikan’a bir kadının sızması mümkün mü? Hadi ‘pencereden girdi…’ diyelim papalığa kadar yükselmesi kolay mı? Değil tabii. Ve fakat böyle bir olayın yaşandığı anlatılan bir hikaye var. Ben yıllar önce filmini izlediğimde şok olmuştum. İlk kez orada fark ettim. Sonra biraz araştırdım. Epey yayın yapılmış, hakkında kitaplar yazılmış. Tartışması asırlarca sürmüş. Çünkü çok büyük bir skandal… Hristiyan dünyasında ‘skandallar’ hiç eksik olmaz ya… Bir bitmeden diğeri patlar.
Kadın papa olayını anlatan filmi internet ortamında bulmak mümkün. 2009 tarihli… Bu konu 1972 yapımı ‘Papa Joan’ filminde de işlendi. Yani sinema sektörünün ilgisi yeni değil. Vatikan’ın tavır ve tepkisiyle karşılaşan film fazla gösterimde kalmadı. Bir kitaptan esinlendi. Amerikalı edebiyatçı Donna Woolfolk Cross’un ‘Papa Joan’ adlı eserinden uyarlandı. Erkek kıyafetleri giyen bir kız çocuğu Fulda Manastırı’na girer. Çok zekidir. Öğretiyi hemen kavrar. İncili elinden düşürmez. Babası sırrı deşifre etmek isterken felç geçirir ve ölür. Film Alman yapımı…
Adı Joan olarak duyuran o kız çocuğu erkek kılığında Roma’ya hac yolculuğuna çıkar. Vatikan’da bitkisel ilaçlarıyla Papa’yı gut hastalığından iyileştirir. Ve bir anda Vatikan’ın gözdesi haline gelir. Papa Sergius cinsiyetinden hiç şüphelenmediği Joan’ı önce kişisel doktoru yapar, ardından ‘Nomenclator…’ İtibarlı bir göreve gelir. Papa iç kargaşa sırasında öldürülür. Roma halkı Joan’ı alkışlarla halefi olarak seçer. Joan görevi sırasında kendini hayırsever bir papa olarak tanınır. Özellikle kadınlara ve çocuklara yardımını esirgemez.
Film çok akıcı ve etkili şekilde anlatıyor Johanna’nın öyküsünü… Vatikan yayın organı filmi ‘bir aldatmaca’ ve ‘son derece sınırlı vizyona sahip’ diye niteledi. Vatikan’ın rahatsızlığı anlaşılabilir bir şey… Kaynaklar Papa Joan efsanesinin ilk olarak 13. yüzyılda ortaya çıktığını ve hızla Avrupa’ya yayıldığını yazıyor. Kadın haliyle 2 sene 5 ay 4 gün papalık tahtında oturduğu… Vatikan’ın bir numaralı ismi olmayı başardığı… Bir efsane olarak anlatılmakta… Gerçeklik payı nedir? Ne kadarı doğru bilgi? Hikayenin gerçekliğini hararetle savunanlar olduğu gibi şiddetle karşı çıkanlara da rastlamak mümkün.
Joan’ın kimliği çok geçmeden ortaya çıkar. Hizmetkarlarından biriyle yaşadığı ilişkinin sonucu hamile kalır. Son güne kadar gizler. Fakat biyolojiye meydan okumak mümkün değildir. Ne kadar olağanüstü yetenekleri olursa olsun… 855 yılında Aziz Petrus Kilisesi’nin dışında yapılan dini tören sırasında doğum sancıları başlayınca orada çocuğunu doğurmak zorunda kalır. Ve herkesin gözü önünde skandal patlar. Cinsiyeti inkar edilemez biçimde açığa çıkar. Doğumu üzerine öfkeli dindar guruplar tarafından linç edildiğini ileri sürenler var. Atlara bağlanarak Roma sakaklarında sürüklenerek parçalandığı da iddialar arasında…
Ölümünün ardından çocuğuyla birlikte doğum yaptığı yere gömüldüğü… Buraya dikilen mezar taşında “Petre, Pater Patrum, Papisse Prodito Partum” yani ‘Baba, babaların babası, Kadın Papanın çocuk doğurma ihaneti’ yazdığı dilden dile anlatılır. Ancak bugün herhangi bir kalıntı yoktur. Fakat papalar geleneksel ayinleri esnasında Roma’da yürürken tam skandalın yaşandığı noktada caddeden döner… Bu hareketin skandala duyulan duyulan nefret ve öfkenin sonucu olduğuna inanılır.
Kadın papa Joan’ın ismi ilk başlarda papalar listesinde yer aldı. Ancak ondan sonra papa seçilen bir kişi ‘Joan’ adını almak istedi. Fakat bir sonraki Joan değil, kadın papayla aynı ismi paylaştı. ‘Sekizinci Joan’ oldu. Vatikan skandalı bu şekilde örtmek ve perdeleme yoluna gitti. Vatikan konunun kapanması ve bir daha açılmaması için çok uğraştı. Fakat bir çok tanığın olduğu bir tarihi skandalı yaşanmamış kılmak mümkün değildi.
İlk kez 1250’lerde rahip Jean de Mally’in el yazmalarında izine rastlandı. Kulaktan kulağa aktarıldı. Avrupa’da yıllarca en çok satılan kitaplar arasında yerini alan Rahip Martin Polanus’ un “Chronicon Pontificum et Imperatum” adlı kitabında geçti. Martin, kadın papanın kızlık adının Mainz’lı John Anglicus olduğunu, 9. yüzyılda hüküm sürdüğünü ayrıntılarıyla anlattı. Papa Joan’ın varlığı 16. yüzyıla kadar kabul ediliyordu, fakat sonra bir çok dini gurup bu hikayeyi sorguladı. Siena Katedrali’nde 1600 yılına kadar diğer papalarla birlikte Joan’ın büstüne yer veriliyordu. Sonra büstle oynandı bir erkek tasvirine dönüştürüldü.
Papa seçimlerinde hala varlığını sürdürdüğü anlatılan bir ayrıntı var. Müstakbel papanın erkek olduğundan emin olmak için göreve başlama törenlerinde kullanıldığı ileri sürülen tabanında bir delik bulunan ‘sella stercoraria’ adlı ahşap sandalyenin Vatikan’daki varlığı bir sebebe, bir nedene dayanmalı değil mi? Bir mermer, diğeri ahşap iki koltuktan biri Luvr, diğeri Vatikan müzesinde bulunmaktadır. Ve bu altsız oturakların papa seçiminde kullanıldığı söylenmekte.
Rivayete göre seçim sonrası papa o sandalyeye oturur ve cinsiyeti kontrol edilirdi. Erkek olduğu anlaşılınca vaftiz törenine geçilirdi. Bugün hala bu yöntem kullanılmakta mıdır? Vatikan ketum ve sırlarıyla ünlü bir yer… Şeffaflık yok denecek kadar az. Bir resmi bilgi ve açıklama yok bu konuda. Sadece iddialar var. Ve her papa seçiminde de tekrarlanır. Haberlere bile konu olur. Seçimi müjdeleyen ‘beyaz duman’ kadar da ilgi çeker.
Evet, Papa’nın Türkiye ziyaretini vesile ederek ‘kadın papa’ hikayesini anlatmak ve bu efsaneden sizleri de haberdar etmek istedim. En azından filmini izleyebilirsiniz. Doğruluğu ve gerçekliğine inanıp inanmamak da size kalmış. Hristiyan dünyasında tartışılan, bilinen Vatikan’ın hiç hatırlamak istemediği bir hikaye bu…
