(The Turkish Post) – H. AGAH KALENDER
Hatırlanan ve özlem duyulan ‘eski bayramlar’ mıdır yoksa acısı gidip lezzeti kalan ‘geçmiş günler veya çocukluk’ mudur? Hemen her bayramda ‘Nerede o eski bayramlar…!’ nostaljisi yapılır. Vaktiyle ben de çok tekrarladım. Eski Ramazanları, eski bayramları ‘özlediğim çok’ oldu benim de…
Galiba aradığımı Ahmet Hamdi Tanpınar’ın bir cümlesinde buldum: “Bizler maziyi aramıyoruz… Mazide var olup da kaybettiğimiz ve yerine koyamadığımızı arıyoruz…”
‘Neler kaybettik?’ sorusu anlamsız elbette… Başka soruyla cevap verilebilir buna: “Neler kaybetmedik ki…?”
Dostluklar, yarenlikler, komşuluklar ve de bayramın neşesi… Kapı kapı dolaşarak toplanan ‘şekerler…’. Hangi çocuk bugün ‘şekere’ bayram yapar ki… Artık çocukların ‘bayramlık elbise ayakkabı’ sevinci bile geride kaldı. Onun için en azından yaşı 50’yı aşanların ‘bayram nostaljilerini’ hoş görün…
Ben bayramlarda ‘karmaşık duygular’ yaşarım. Bir ‘burukluk’ çöker üstüme. Bir gariplik alır beni… Mahzunlaşırım. Bir yanımla tabii. Tümüyle de acıya gark olmam. ‘Bir gözüm gülerken, bir gözüm ağlar…’. Nasıl bir şeyse… Küçük yaşların şokları, ağır yaraları ve kapanmayan aile travması olsa gerek. Ama günün sonunda ‘bayram sevinci’ galebe çalar ve burukluğu da mahzunluğu da alır götürür.
Küçük kızların şarkılar söylediği bayram günü Peygamberimiz, Habeşlilerin mescitte sergiledikleri mızrak kalkan oyunlarını eşi Hz. Âişe ile birlikte seyretmiş, gösterilere müdahale etmek isteyen Hz. Ömer’e engel olmuş.
Bayramlarda eğlence düzenleme âdeti daha sonra da sürdürülmüş, hatta sahâbeden İyâz b. Amr el-Eş’arî, Fırat’ın kıyısındaki Enbâr’da neşesiz geçen bir bayram gününe şahit olunca “Neden Resûlullah’ın huzurunda çocukların çalgılar eşliğinde oynadığı gibi sizin de oyunlar oynadığınızı göremiyorum?” der.
Bayram bir yönüyle ‘neşe’ demek, ‘eğlenceye’ dince bir sakınca yok. Hayır, bunu ‘eğlenin…’ diye söylemiyorum. Neşesini ve tebessümünü kaybetmiş bir ülke ve dünyada ne kadar gülebilirsiniz ki? Her yerde dert, her yerde acı… Şair haksız mı: “Yurdum gibi yaralıyım… Ne eksik ne fazla… Derin bir uçurumum… Bütün haritalarda…”
Ya Hilmi Yavuz’un şu mısralarına ne demeli: “Yurdum, yalnızlığım benim!… Nereye gitsem oraya… Siyah bir gül düşüyor… Yurdum ne kadar benzedin… Giderek büyüyen yaraya…”
Memlekete bakıp da mahzunlaşmamak mümkün mü? En azından bir gözünüz nemlenirken hiç değilse diğer gözünüz gülsün…
Nicedir bizim payımıza ‘buruk bayramlar’ düştü. İçeride ve dışarıda dertler dağ gibi… “Ne denli acı varsa aradı buldu beni…” dediği gibi şairin.
Çocuklarınızın yüzüne bakarken Gazze’nin yetim ve öksüzlerini hatırlamamak mümkün mü? Harabeler ve bombalar arasında Filistinli çocukların ‘bayramın neşesini’ hissedebilmesi mümkün mü? Ya yürekleri yaralı, elleri koynunda dertli analar babalar…
Sosyal medyada bir haber gördüm. İsrail’in saldırıları sonucu hayatını kaybeden kayıtlı 50 bin kişinin isimlerinin listesi 1516 sayfayı bulmuş. Yanlış okumadınız bir ansiklopedi ebadında… Bunun da 474 sayfası öldürülen çocukların isimleriyle dolu… İlk 27 sayfası 0-1 yaş arası bebekler… Bu tablo karşısında hangi yürek burulmaz, hangi kalp acımaz, hangi göz yaşarmaz. Gazze uzak değil. Artık dünya bir köy…
Başka coğrafyalardan da ‘hüzün manzaraları’ yazmak mümkün. İçerisi pek mi mutlu? Değil elbette… Ülkede de büyük acılar ve sıkıntılar yaşanmakta… Bir ülkenin hapishaneleri ağzına kadar doluyla orada ‘huzur ve mutluluktan’ söz etmek mümkün değil. Hapishanedeki çocukların, bebeklerin isimleri listelense acaba kaç sayfa tutar? Bir kitap olacağı kesin… Buna ana babaların da ayrı çocukları da ekleyin…
Bayram görüşleri hapishanelerin önünde biriken kalabalıklara bakın… Çocukların çokluğunu göreceksiniz. Son gösteri ve yürüyüşlerde kaç üniversite öğrencisi göz altına alındı ve tutuklandı? Yüzlerce… 20 yaşında başlarında kavak yelleri esen çocuklar… Bu kadar kolay mı tutuklamak, hapse atmak? Bayramda kaç aileye acı düştü kim bilir…? Ana babalarının yüreklerden gelen feryatlarına duyunca hüzünlenmemek elde mi?
Adı Samet, 19 yaşındaymış… Tutuklanmış. Buyurun okuyun çığlığını: “Ne yapmışım ben, yurtta yer bulamamışım… Babam bana ayda 10 bin lira gönderirse onlar memlekette darboğaza giriyor. Mezun olunca yüzbinlerce işsizden biriyim. Fotokopicide aylığı 18 bin liraya sabah 8’den akşam 8’e kadar fotokopi çekiyorum. Korkuyorum ya, geleceğimden korkuyorum. Parasızlıktan değil, ömrümü böyle geçirmekten…”
Bir ülke evlatlarına bu kadar kolay kıyar mı? Tuttuğunu, yakaladığını hapishaneye gönder… Konuşmasın, itiraz etmesin, karşı çıkmasın… Genç adı üzerinde, delikanlı… ‘Hapishanede çocuklar’ diye yazdım, bir de yaşlılar var. Acaba 70 yaşının üzerinde kaç kişi var içeride, güneşe hasret? Bir listelense kitap olmaz mı? Melek İpek diye biri var sözgelimi? 80’nine merdiven dayamış. Melek gibi birinin ne suçu olabilir?
Bayram düşüncelerini girince konu çok dağıldı. Hem neşeden dem vurduk hem de ‘mahzunlaştıracak’ ne varsa yazdık. ‘Karmaşık duygular içindeyim’ dedim ya…
Burası çelişkiler ülkesi, zıtlıklar coğrafyası… Bundan insanın payına düşmemesi mümkün mü? Zihnen yazıya hazırlanırken şiir ve şarkılarda ‘bayram…’ bahsi açmayı ve uzun uzun bundan söz etmeyi planlamıştım. Ama yazı aldı, başka yöne gitti. Biraz siyasete doğru kaydı. Manzara bu… ben ne yapabilirim ki…?
Bayram şiir ve şarkılarında da ‘hüzün’ var. Neşeli şarkı ve şiirleri ara ki bulasın… Hep dert ve acı üzerine… Alın size en çok bilinen ve dinlenen bir bayram türküsü: “Bayram gelmiş neyime… Kan damlar yüreğime… Yaralar sızlıyor… Gülmek benim neyime…”
Bu türkü bu bayramda acaba kaç kişinin duygularına tercüman olacak? Kaç kalabalık kişi hapishanelere bakarak bu türküyü dinleyecek? Çok kişi… Çok nadir de olsa neşeli türküler bulmak da mümkün. O zaman Barış Manço’dan gelsin: “Erken kalkın çocuklar…”
Benim favorim Davut Sulari’den “Bugün bayram günü derler…” Evet, bu da ağır hava… Bayramın neşesi ve hareketi yok: “Sen bizim yaylaya gel başın için… Dertliler oturmuş, derdin söyleşir…” Alem eğlense de şairin derdi büyük. Yaylaya ne sevgili gelir, ne bir dost…
Bayram ve şiir deyince ilk akla gelen Yahya Kemal mi yoksa Alvarlı Efe mi? İkisini de o kadar tükettik ki… Alvarlı der ki: “Cân bula cananını… Bayram o bayram ola… Kul bula sultanını… Bayram o bayram ola… Hüzn ü keder def’ ola… Dilde hicab ref’ ola… Cümle günah af ola… Bayram o bayram ola…”
Bir dua aslında, bir yakarış. Her bir mısranın hatta kelimenin çok derin anlamı var. Ancak inanmış bir yürekten dökülür böylesi mısralar…
Ya ‘Süleymaniye’de Bayram Sabahı’…? Bayram günleri fırsat buldukça okuduğum şiirlerdendir. Alır götürür beni Mimar Sinan’ın Süleymaniye’sine ve Kanuni’nin İstanbul’una… Sanki o günleri yaşatır. Yahya Kemal zaten ‘bozgunda bir fetih düşü’ değil midir?
Şu mısralara bakar mısınız?: “Artarak gönlümün aydınlığı her saniyede… Bir mehabetli sabah oldu Süleymaniye`de… Ulu mabed! Seni ancak bu sabah anlıyorum… Ben de bir vârisin olmakla bugün mağrurum…” Bunlar hissetmeden, duymadan yazılabilir mi?
Bir başka ülke gerçeğini dile getiren ‘bayram şiiri’. Tarihi çok eski… Ben lise yıllarında okumuştum. Ama sanki bugünler için yazılmış. Abdürrahim Karakoç’un unutulmayan ve unutulmayacak ‘baş yapıtlarından’ biri. Baktım, 1983’te yazmış.
O yıllarda da ‘ekonomi, geçim’ o kadar kötü müydü? Bir dönemin değil, bütün zamanların şiir bu. Bayramın öteki yüzü bu… Hayır, başınızı çevirmeyin ‘öteki Türkiye’yi’ de görün. Gerçi ‘öteki’, ‘beriki’ kalmadı, her yer aynı oldu.
Baştan sona okuyalım mı: “Güneş yükselmeden kuşluk yerine… Bir adam camiden döndü evine… Oturdu sessizce yer minderine… Kızı ‘bayram’ dedi, yalın ayaklı… Adam ‘bayram’ dedi, tam ağlamaklı… Eli öpüldükçe içi burkuldu… Konuşmak istedi, dili tutuldu… Güç belâ ağzından bir ‘off!’ kurtuldu… Oğlu ‘bayram’ dedi, sırtı yamalı… Adam ‘he ya’ dedi, gözü kapalı… Düşündü kış yakın, evde odun yok… Tenekede yağ yok, çuvalda un yok… Yok yoka karışmış; tuz yok, sabun yok… Avrat ‘bayram’ dedi, eğdi başını… Adam ‘evet’ dedi, sıktı dişini… Çalışsa ne iş var, ne cepte para… Dağ oldu içinde büyüyen yara… Dikti gözlerini karşı duvara… Takvim ‘bayram’ dedi, silindi yazı… Adam ‘öyle’ dedi, bağrında sızı… Döndürse yönünü herhangi dosta… Yaralı, gariban, dul, yetim, hasta… Yıllar, aylar, günler erirken yasta… Yer-gök ‘bayram’ dedi, ağzını açtı… Adam ‘bayram’ dedi, evinden kaçtı!…”
Hüzün, sürura galebe çaldı. Bayramınızın keyfini kaçırmak istemem. Ama “Bayram” mahpussa keyifli olmak mümkün mü?
