(The Turkish Post) – BÜNYAMİN ÜNAL
İnsan Neden Topluca Sessizleşir?
Toplumsal eylemsizliğin en büyük yanılgılarından biri şudur:
Kitlelerin sustuğunu görünce “sindirildiler” sanılır.
Ama aslında sadece toplu bir disosiyasyon yaşanır.
Kişi içe döner.
Kabuğuna çekilir.
Gündelik hayata odaklanır.
Ve buna “hayata devam etmek” der.
Bu bir kabulleniş değil.
Bu bir şalter indirme.
Sorun tepki vermemeleri değil.
Sistemin tepki verme mekanizmalarını tüketmiş olması.
Uysallık Değil, Yapısal Felç
- Ekonomik belirsizlik korkusu
- Geleceksizlik korkusu
- Tamamen dağılma korkusu
Kolektif zihin bir karar verir:
“Çaresizlikle savaşamadığıma göre, onu hissetmeyi bırakacağım.”
Ama burada bir şey fark edilmez:
Toplum hayatı yönetmez.
Sadece hissizleşerek acıdan kaçmaya çalışır.
Zihnin Yalanı
Zihin topluma şunu söyler:
“Görmezden gelirsen, seni etkileyemez.”
Gerçek:
İçeride bir yerlerde dalgalar kıyıya vurmaya devam eder.
Bu yüzden kayıtsızlık bir kalkan değildir.
Bir illüzyondur.
Güvende Hissetmeyen Sinir Sistemleri
Toplumsal zihin özgürlük istemez.
Huzur da istemez.
Toplum şunu ister:
Öngörülebilirlik.
Çünkü bu ahlaki bir zayıflık meselesi değildir.
Bu, güvende hissetmeyen yüz binlerce sinir sisteminin ortak sorunudur.
Adaletsizlik bu sistem için:
Düşünsel değil, fizyolojik bir tehdittir.
Geri Çekilme Döngüsü Nasıl Başlar?
Süreç basittir:
- Kronik stres ve belirsizlik oluşur
- Sistem alarm verir
- Sosyal katılım ve savaş/kaç mekanizmaları tükenir
- Kolektif şalter iner
Ve toplumsal hafıza şunu öğrenir:
“Geri çekilirsen hayatta kalırsın.”
Ama gerçek şudur:
Kayıtsızlık toplumu kurtarmaz.
Sadece acıyı geçici olarak uyuşturur.
Sakinleşmek İçin Sessiz Kalmak
Çünkü sistem şunu kodlar:
Uyuşma = doğru davranış
Bu yüzden:
- Kamusal alandan daha çok çekilirsin
- Ortak alanlardan daha çok uzaklaşırsın
- Ortak acılara karşı daha çok soğursun
Ve fark etmeden şuna dönüşür:
Sakin olduğu için sessiz kalan bir toplum değil,
Sakinleşmek için sessiz kalmaya mecbur olan bir toplum.
Kitleler uyumlu olduğu için sakin değildir.
Donma modundan çıkamadığı için yorgundur.
Görünmez Şiddet ve Kırılma
Mantık şunu söyler:
“Daha çok sessizlik = daha çok güvenlik”
Gerçek:
Sessizlik, güven üretmez.
Sadece görünmez bir şiddet yaratır.
Şalteri indirmek, sorunları yok etmez.
Sadece toplumsal dokuyu içeriden çürütür.
Yani:
- En küçük kriz bile derin bir apatiyle karşılanır
- Sistem daha kırılgan hale gelir
- Bilişsel uyumsuzluk derinleşir
Kendini Tutma Çabası
Kolektif sessizlik:
- Biat değildir
- Korkaklık değildir
- Memnuniyet değildir
Sessizlik:
Güvende hissetmeyen devasa bir yapının kendini tutma çabasıdır.
Geçmiş Travmaların Üstünü Kapatmak
Toplum bugünkü krizleri yönetmez.
Geçmişte yönetemediği travmaların üstünü kapatır.
- Öngörülemez yarınlar
- Güvensiz kurumlar
- Çaresizlik anları
Kolektif bellek bunları unutmaz.
Sadece üstünü apati ile örter.
Yönetilen Kitleler
Kolektif illüzyon şudur:
Kitleler uyum sağladıklarını sanırlar.
Ama aslında:
Kendi kitlesel travmaları tarafından yönetiliyorlardır.
Döngüyü Kıracak Deneyim
Uyuşarak değil.
Harekete geçerek de değil.
Güvenli bağlar kurarak.
Ama bu bir düşünce değildir.
Bir deneyimdir.
Toplum şunu yaşamalıdır:
Sessiz kalmadığında da yok edilmediğini.
O anda sistem şunu öğrenir:
“Tehlike bitti.”
Sahte Koruma Hissi
Toplum daha iyi olanı seçmez.
Daha tanıdık olan acıyı seçer.
Bu yüzden:
Şalteri indirmek özgürlük vermez.
Sadece sahte bir koruma hissi üretir.
Final Cümle
Sessiz kitleler güçlü veya itaatkâr değildir.
Sadece hâlâ şuna inanıyorlardır:
“Eğer ses çıkarırlarsa, tamamen parçalanacaklar.”
Oysa gerçek şudur:
Toplum ses çıkardığında dağılmaz.
Sustuğu her gün zaten parça parça eksildiğini fark eder.
Bilimsel Not
Polivagal Teori’ye göre, kronik ve kaçılamaz tehdit durumlarında sinir sistemi ventral vagal (sosyal) ve sempatik (savaş/kaç) sistemleri devreye sokamadığında, dorsal vagal sistem aktif olur ve donma tepkisi açığa çıkar (Porges, 2011).
Bireylerdeki bu fizyolojik donma süreçlerinin toplumsal ölçekteki yansımaları, sosyopolitik baskı ve kronik kriz dönemlerinde kitlesel atalet ve apati olarak gözlemlenir (Damasio, 1999; Hübl, 2020).
Kontrol edilemeyen olumsuz uyaranlara uzun süre maruz kalma, öğrenilmiş çaresizlik yaratır ve bu durum motivasyonel ile bilişsel mekanizmaları felç ederek sistemin tepki üretmesini engeller (Seligman, 1972).
Bilişsel uyumsuzluk teorisi, kitlelerin yaşadıkları sistemik adaletsizlik ile aidiyet hissettikleri kültür arasındaki çelişkiyi çözmek için suçu kendilerinde arama eğiliminde olduklarını gösterir (Festinger, 1957).
Kaynaklar
- Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation. W. W. Norton & Company.
- Seligman, M. E. (1972). Learned Helplessness. Annual Review of Medicine.
- Festinger, L. (1957). A Theory of Cognitive Dissonance. Stanford University Press.
- Hübl, T. (2020). Healing Collective Trauma: A Process for Integrating Our Intergenerational and Cultural Wounds. Sounds True.
