(The Turkish Post) – Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Çin’in Türkiye’ye karşı açtığı elektrikli ve diğer bazı araçlara ilişkin davada önemli ihlal tespitlerinde bulundu. WT/DS629/R sayılı panel raporunda, Türkiye’nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı bazı ek vergilerin DTÖ kurallarına aykırı olduğu ve belirli hibrit araçlarda da benzer ihlaller bulunduğu belirtildi.
Ancak karar, Türkiye’nin Çin’e doğrudan 100 milyon dolar tazminat ödemesine hükmeden bir karar değil. 100 milyon dolarlık yıllık maliyet hesabı Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz’a ait. DTÖ paneli ise Türkiye’nin ihlal tespit edilen önlemlerini DTÖ kurallarıyla uyumlu hale getirmesi gerektiği yönünde karar verdi.
Dava 2024’te başladı
Çin, 8 Ekim 2024’te Türkiye’nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı ek vergiler, ithalat izin belgesi sistemi ve bazı diğer araçlara yönelik ek mali yükümlülükler nedeniyle DTÖ nezdinde istişare talebinde bulundu.
Panel 24 Şubat 2025’te kuruldu ve rapor 28 Temmuz 2026’da DTÖ üyelerine dağıtıldı.
Elektrikli araç vergilerinde türkiye haksız bulundu
Panelin en önemli tespitlerinden biri Çin menşeli elektrikli araçlara uygulanan ilave vergiler oldu.
DTÖ paneli, söz konusu vergilerin Türkiye’nin DTÖ kapsamındaki tarife taahhütlerini aştığı ve Çin menşeli araçlara Türkiye’nin tarife çizelgesinde öngörülenden daha olumsuz muamele uygulandığı sonucuna vardı.
Bazı hibrit araçlarda da ihlal tespit edildi
Karar yalnızca elektrikli araçlarla sınırlı kalmadı. HS 2017 öncesinde belirli 34 tarife pozisyonunda sınıflandırılacak hibrit araçlara uygulanan ek vergiler de DTÖ kurallarına aykırı bulundu.
Buna karşılık söz konusu 34 tarife pozisyonunun dışında kalan hibrit araçlar bakımından Çin’in iddiaları kabul edilmedi. İçten yanmalı motorlu araçlarda uygulanan ek vergiler açısından da Çin, DTÖ kurallarına aykırılığı ortaya koyacak yeterli hukuki temeli sunamadı.
Türkiye’nin sağlık ve doğal kaynak savunması kabul edilmedi
Türkiye, bazı ek vergilerin insan, hayvan ve bitki sağlığının yanı sıra doğal kaynakların korunması gerekçeleriyle uygulanabileceğini savundu.
DTÖ paneli ise Türkiye’nin söz konusu vergiler ile sağlık riskleri veya doğal kaynakların korunması arasında gerekli bağlantıyı ortaya koyamadığı değerlendirmesinde bulundu.
İthalat izin sistemi de mercek altında
Kararın bir diğer kritik başlığı Çin menşeli elektrikli ve haricen şarj edilebilir hibrit araçlara yönelik ithalat izin sistemi oldu.
Sistem kapsamında satış sonrası servis, yetkili temsilci, çağrı merkezi ve batarya gibi alanlarda getirilen şartların Çin’den gelen araçlara Türkiye’deki benzer araçlara kıyasla daha olumsuz muamele oluşturduğu sonucuna varıldı.
Türkiye’nin bu şartların tüketicinin korunması ve tip onayı kurallarının uygulanması için gerekli olduğu yönündeki savunması da panel tarafından yeterli bulunmadı.
100 milyon dolarlık rakam Yavuzyılmaz’ın hesabı
Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, kararın ardından yaptığı değerlendirmede Türkiye’nin karşı karşıya kalabileceği yıllık maliyetin en az 100 milyon dolar olduğunu öne sürdü.
Yavuzyılmaz, Çin’in uğradığı zararın giderilmesini talep edebileceğini veya Türkiye’ye karşı ticari karşı önlemlerin gündeme gelebileceğini savundu.
Ancak 100 milyon dolar DTÖ panelinin belirlediği bir tazminat tutarı değil. Bu rakam Yavuzyılmaz’ın kendi hesabına dayanıyor. DTÖ’nün resmi kararında ise Türkiye’nin ihlal tespit edilen tedbirlerini kurallarla uyumlu hale getirmesi gerektiği belirtiliyor.
“Temyiz başvurusu yapın, sonra istifa edin”
Yavuzyılmaz, Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a da çağrıda bulundu. DTÖ kararına karşı temyiz sürecine işaret eden Yavuzyılmaz, “Bir an önce temyiz başvurusunu yapın! Ondan önce de bir zahmet istifa edin!” ifadelerini kullandı.
Yavuzyılmaz ayrıca otomobillere uygulanan ek vergilerin son iki yılda birçok kez değiştirilmesini eleştirerek hükümeti hedef aldı.
BYD teşvikleri de yeniden gündemde
Yavuzyılmaz, DTÖ kararının ardından Çinli otomotiv devi BYD’ye Türkiye’de yatırım yapması amacıyla sağlanan teşvikleri de gündeme getirdi.
Ancak DTÖ’nün DS629 sayılı uyuşmazlığı doğrudan BYD’nin Türkiye’deki yatırımı veya şirkete verilen teşviklerle ilgili değil. Dava; Çin menşeli elektrikli ve bazı diğer araçlara uygulanan ek vergiler, ithalat izin koşulları ve belirli vergi muafiyetlerinin DTÖ kurallarına uygunluğunu kapsıyor.
