(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Son beş yıl, küresel ekonomi açısından benzer şokların yaşandığı ancak farklı sonuçların ortaya çıktığı bir dönem oldu. Pandemi, enerji krizi ve jeopolitik gerilimler birçok ülkeyi aynı anda etkilerken, enflasyon performansları ülkeden ülkeye ciddi biçimde ayrıştı.
GELİŞMİŞ EKONOMİLERDE DALGALANMA SINIRLI KALDI
ABD ve Almanya’da enflasyon 2021 ve 2022 yıllarında belirgin biçimde yükseldi. Buna karşın uygulanan para politikaları, fiyat artışlarının kalıcı bir soruna dönüşmesini engelledi. Merkez bankalarının öngörülebilir adımları sayesinde enflasyon birkaç yıl içinde kontrol altına alındı. Beş yıllık tabloya bakıldığında bu ülkelerde fiyat istikrarının büyük ölçüde korunduğu görülüyor.
JEOPOLİTİK GERİLİMLER FİYATLARI BELİRLEDİ
Rusya ve Ukrayna örneğinde enflasyonun seyri, ekonomik göstergelerden çok siyasi gelişmelerle şekillendi. Yaptırımlar ve savaş koşulları, üretim ve tedarik zincirlerinde ciddi bozulmalara yol açtı. Bu durum, fiyat artışlarının hızlanmasına ve enflasyonun kalıcı bir baskı unsuru hâline gelmesine neden oldu.
TÜRKİYE KÜRESEL EĞİLİMDEN BELİRGİN ŞEKİLDE AYRIŞTI
Türkiye, son beş yıllık dönemde enflasyon açısından en dikkat çekici ayrışmayı yaşayan ülkelerden biri oldu. Pandemi ve enerji fiyatlarındaki artış, birçok ülkede geçici etkiler yaratırken Türkiye’de fiyat artışları süreklilik kazandı. Para politikasında yaşanan yön değişiklikleri, enflasyon beklentilerini zayıflattı ve fiyat artışlarının geniş bir alana yayılmasına yol açtı. Bu süreçte enflasyon, kısa vadeli bir sorun olmaktan çıkarak temel bir ekonomik mesele hâline geldi.
İRAN’DA YÜKSEK ENFLASYON KALICILAŞTI
İran’da yüksek enflasyon uzun süredir devam eden bir sorun olarak öne çıkıyor. Son beş yılda bu tablo önemli ölçüde değişmedi. Yaptırımlar, döviz kısıtları ve para birimindeki değer kaybı, fiyat istikrarını sağlamayı zorlaştırdı. Enflasyon, geçici bir dalgalanma değil, ekonomik yapının kalıcı unsurlarından biri hâline geldi.
BREZİLYA DENGELİ, ÇİN FARKLI BİR YOLDA
Brezilya’da enflasyon dalgalı bir seyir izlese de kontrol edilebilir sınırlar içinde kaldı. Çin’de ise düşük talep ve ekonomik yavaşlama, fiyat artışlarını sınırladı. Bazı dönemlerde deflasyon riskinin tartışılması, Çin’in küresel enflasyon tablosundan belirgin biçimde ayrıştığını gösterdi.
POLİTİKA TERCİHLERİ BELİRLEYİCİ OLDU
Beş yıllık enflasyon verileri, küresel krizlerin tek başına belirleyici olmadığını ortaya koyuyor. Aynı dış şoklara maruz kalan ülkeler arasında ortaya çıkan fark, büyük ölçüde izlenen ekonomi politikalarından kaynaklandı. Enflasyon, bu dönemde sadece küresel koşulların değil, ülkelerin kendi tercih ve uygulamalarının da bir sonucu olarak şekillendi.
