(The Turkish Post) – EMİR ÇELİK
Bir zamanlar mutfağın en mütevazı, en “sıradan” sakiniydi soğan. Elin cebine bakmadan alınır, poşetin dibine sığdırılır, kimse “bugün soğana param yeter mi?” diye düşünmezdi. Şimdi tablo değişti: birkaç ay içinde 15 lira bandından başlayan fiyat, bazı pazarlarda 50 liranın üzerine tırmandı. Amasya’da semt pazarlarında kilogramı 40-50 liradan alıcı buluyor; Kocaeli’de bir haftada kilogram fiyatına 10 lira zam geldi, 25 liradan 35 liraya çıktı.
SOSYETEYE TERFİ NASIL OLDU?
Esnafın ve üreticinin anlattığı ortak bir hikaye var: Mayıs ayında yaşanan yoğun yağışlar, soğan rekoltesini ciddi biçimde vurdu. Geçen yıl bir dönüm araziden 5-6 ton soğan alınırken, bu yıl aynı alandan ancak 2-3 ton ürün elde edilebiliyor; bazı tarlalarda kayıp yarı yarıya. Buna işçilik ve üretim maliyetlerindeki artış da eklenince, tarladaki kilogram fiyatı bile 30-40 lira bandına dayandı. Yani soğanın bu “sosyeteye terfisi” bir kapris değil; işin başında, tarlada ciddi bir arz sıkıntısı var.
TEZGAHIN ÖNÜNDE ARTIK HERKES İKİ KERE DÜŞÜNÜYOR
Eskiden elin ayağının rahatça uzandığı soğan tezgâhı, şimdi biraz daha “temkinli” ziyaret ediliyor. Vatandaş market rafında ya da pazar tezgâhında soğana bakıyor, fiyat etiketini görüyor, içinden “bugünlük idare edelim” diyor. Sıradan bir mutfak malzemesi, şimdi tıpkı sosyetenin gözde bir ismi gibi; herkes ondan bahsediyor ama herkesin cüzdanı ona yetmiyor.
GEÇMİŞTE DE BENZER “ÜNLÜLÜK” DÖNEMLERİ YAŞAMIŞTI
Soğan fiyatları Türkiye’de aslında periyodik olarak gündeme gelen bir konu. 2023 baharında da benzer bir tırmanış yaşanmış, kilogram fiyatı 30 liraya kadar çıkmış, bazı üreticilerin stokçuluk yaptığı iddia edilmiş, hatta yol kenarına dökülen soğan çuvalları görüntülenmişti. O dönem hükümet ithalat seçeneğini gündeme getirmiş, dönemin muhalefet liderlerinden biri “soğan dolar kurunu geçti” diyerek tepki göstermişti. Demek ki soğan, sosyeteye ilk kez adım atmıyor; bu onun kaçıncı “gündem olma” dönemi, kimse tam bilmiyor.
PEKİ SOĞAN NE ZAMAN YENİDEN “HALKTAN” BİRİ OLACAK?
Sektör temsilcileri, hasat döneminin ilerlemesi ve yeni mahsulün depoları doldurmasıyla fiyatların kademeli olarak gerileyebileceğini belirtiyor. Ancak bu yılki yağış kaynaklı rekolte kaybı, düşüşün beklenenden daha yavaş ve sınırlı olabileceğine işaret ediyor. Yani soğanın bu “sosyete üyeliği”, en azından önümüzdeki birkaç ay daha sürebilir.
