(The Turkish Post) – Tedavüle girdiği Aralık 2009’da neredeyse bankalar dışında kimsenin eline geçmeyen 200 TL’lik banknot, bugün tavuk döner almaya bile yetmiyor. 2021’den bu yana her geçen gün derinleşen ekonomik kriz ve tırmanan enflasyon, en büyük banknot olan 200 TL’nin de kaderini değiştirdi. Bir dönem kimsenin cüzdanına girmeyecek kadar büyük olan banknot, bugün ne bir kafede kahve içmeye ne de tavuk döner yemeye yetiyor.
BirGün gazetesindeki habere göre; kriz günden güne derinleşip lira değer kaybederken, en temel ihtiyaçların fiyatları dahi üçer basamaklı meblağlara ulaştı. Hâl böyle olunca 5,10,20 ve 50 TL’lik banknotlar yurttaşın ihtiyacını karşılamamaya başladı, büyük banknotlara ise ihtiyaç arttı. İlk tedavüle çıktığında 8,5 milyon adet basılan 200 TL’lik banknottun sayısı 2016 yılına gelindiğinde 150 milyonu geçti. Böylece yedi yıl içinde 200 TL’lik banknot sayısı 18 kat artmış oldu. 2019’dan itibaren basım daha da hız kazandı. Şubat 2023’te dolaşımdaki 200 TL’lik banknot sayısı 1 milyarı aşarken 2025’te 3,5 milyar adete kadar ulaştı.
MARKET FİYATLARI KRİZİN FOTOĞRAFI
En son gelinen noktada ise en büyük banknot pek çok temel gıda maddesine bile erişemiyor. Banknotun değer kaybı, tedavüle girdiği 2009 yılı ile 2025 yılındaki fiyatlar kıyaslandığında bir kez daha ortaya çıktı. Buna göre 200 liranın yurttaşın hayatına girdiği zamandan bu zamana olan fiyat değişimleri şöyle gerçekleşti:
• 1000 gr kaşar peyniri 8,95 TL’den 299 TL’ye,
• 3 kilo patates 1,95 TL’den 35,70 TL’ye
• 1 Litre yarım yağlı süt 1,25 TL’den 27,75 TL’ye
• 2 kilo kuru soğan 1 TL’den 19,80 TL’ye
• 1 kilo domates 1,50 TL’den 39 TL’ye,
• 3 kilo yoğurt 5 TL’den 137 TL’ye,
• 1 kilo çay 5,55 TL’den 179 TL’ye,
• 830 gram salça 1,95 TL’den 74,95 TL’ye,
• 2,5 kilo baldo pirinç 7,40 TL’den 192,50 TL’ye,
• 2 litre zeytinyağı 11,50 TL’den 425 TL’ye,
• 5 litre Ayçiçek yağı 12,45 TL’den 385 TL’ye
• 12’li tuvalet kâğıdı 3,50 TL’den 69,90 TL’ye yükseldi.
Bunun yanı sıra yurttaşlar 200 TL’lik banknotla 2009’da yaklaşık 40 kilo tavuk eti alabilirken bugün tavuk döner dahi yiyemiyor.
DÖVİZ VE ALTINDA DURUM DAHA VAHİM
Banknotun değer kaybı, döviz kurları ve altın fiyatları üzerinden de gözler önüne serildi. 200 TL’nin yürürlüğe girdiği 2009 Aralık’ta 1,4 TL olan dolar 41,7 TL’ye yükseldi. 2,1 TL olan avro 48,50 TL olurken 2,4 TL olan sterlin 56 TL’yi görerek tarihi zirvesine ulaştı.
Altında ise tablo daha da vahim. 1 Ocak 2009 itibarıyla 200 TL’nin alım gücü yaklaşık 5 gram altına yeterken bugün, 27 adet 200 TL’lik banknot bile bir gram altın almaya yetmiyor.
Asgari ücret de banknotun ne kadar değer kaybettiğini gösteren bir diğer etmen oldu. 2009’daki 693 TL’lik asgari ücret yalnızca 3 adet 200’lük banknottan oluşuyorken enflasyonist ekonomi ortamı banknotun gücünü yerle bir etti. 22 bin 104 liralık asgari ücrette 110 adet 200 TL’lik banknot var ancak yurttaşın alım gücü 2009 yılıyla kıyaslanamayacak kadar gerilemiş halde.
