(The Turkish Post) – BÜNYAMİN ÜNAL
Birine kalbi kırıldığında “abartma” deriz.
Ayağı burkulduğunda “geçmiş olsun.”
İkisi de iyi niyetlidir.
Ama beyin, bu iki durumu aynı rafa koyar.
Çünkü sinir sistemi için mesele, yaranın nerede olduğu değildir.
Mesele, can yakıp yakmadığıdır.
Ve bazen en çok yakan şey,
dokunulan bir yer değil,
dokunulmayan bir bağdır.
Göğüste Başlayan Hikâye
Bir kafede oturan iki insan düşünün.
Biri telefonuna bakıyor.
Diğeri, karşısındaki boş sandalyeye.
Ekranda bir “görüldü” yazısı var.
Ama cevap yok.
Bu sahne sıradan bir gazete fotoğrafı gibidir.
Ama beynin içinde olan şey sıradan değildir.
Kalp hızlanır.
Nefes fark edilmeden kısalır.
Omuzlar hafifçe yukarı çıkar.
İnsan buna “gerildim” der.
Beden buna alarm der.
Çünkü beyin, yalnız kalmayı sadece bir duygu olarak değil,
bir güven kaybı olarak işler.
Beynin Garip Aynası
Son yıllarda yapılan beyin görüntüleme çalışmaları, şaşırtıcı bir tablo ortaya koydu:
Bir insan fiziksel olarak yaralandığında aktifleşen bazı beyin bölgeleri, sosyal olarak dışlandığında ya da terk edildiğinde de devreye giriyor.
Yani beyin için:
“Kolum kesildi” ile
“Beni artık sevmiyorlar”
arasında, en azından bir katmanda, aynı siren çalıyor.
Bu bulgular, sosyal dışlanma sırasında beynin özellikle dorsal anterior singulat korteks ve anterior insula gibi fiziksel acıyla örtüşen ağlarının aktifleştiğini gösteren deneysel çalışmalara dayanıyor.
Bu yüzden bazı ayrılıklar mideye oturur.
Bazı sessizlikler göğüste baskı gibi hissedilir.
Bazı yok sayılmalar, baş dönmesi yapar.
İnsan “abartıyorum” der.
Beden “hayır, tetikteyim” diye cevap verir.
Acının İki Yüzü
Fiziksel acının bir yüzü vardır:
“Neresi?”
“Ne kadar şiddetli?”
Ama bir de sessiz yüzü vardır:
“Bu ne kadar kötü?”
“Buna dayanabilir miyim?”
Aşk acısı işte buraya yerleşir.
Yaranın yerine değil,
anlamına.
Bir mesajın gelmemesi bazen bir çarpma gibi hissedilir.
Bir bakışın kaçması, bir itme gibi.
Çünkü beyin o boşluğu şöyle okur:
“Bağ koptu.”
“Yalnızsın.”
“Güvende değilsin.”
Parasetamol Meselesi
Hikâyenin en ilginç yeri burası.
2010’lu yıllarda yapılan bazı deneysel çalışmalar, baş ağrısı için kullanılan parasetamolün, sosyal dışlanmaya bağlı duygusal acıyı da bir miktar azalttığını ortaya koydu.
Yani ilaç, sadece dişi değil,
kalbi de biraz uyuşturabiliyor.
Bu, basit ama çarpıcı bir fikre götürüyor bizi:
Aşk acısı, beyin için o kadar “gerçek” bir acı ki,
fiziksel ağrı kesici bile ona cevap veriyor.
Dergi diliyle söyleyelim:
Beyin, kalp kırığını da “yaralanma” klasörüne atıyor.
(Bu bir tedavi önerisi değil; beynin acıyı nasıl kodladığına dair bir ipucu.)
Herkes İçin Aynı mı?
Elbette herkes aşk acısını aynı yoğunlukta yaşamaz.
Bazıları için bu geçici bir hüzündür.
Bazıları içinse bedenin de eşlik ettiği bir alarm halidir.
Bağ kurma biçimi, geçmiş deneyimler ve sinir sisteminin hassasiyeti, bu acının ağırlığını belirler.
Aynı sessizlik, birini sarsarken, bir başkasında sadece kısa bir duraklama yaratabilir.
Sessizlik Neden Bu Kadar Ağır?
Bir insan bağırdığında, sebep vardır.
Bir insan sustuğunda, beyin sebep üretir.
Ve çoğu zaman şunu yazar:
“Ben istenmiyorum.”
“Ben yalnızım.”
“Ben güvende değilim.”
Sessizlik, sinir sistemi için boşluk değildir.
Bir sinyaldir.
Ve bazı sinyaller vardır,
kelimelerden daha derine iner.
İnsan Neyi Kaybeder?
Yok sayılmak insanı bir anda yıkmaz.
Yavaş yavaş aşındırır.
Önce ses gider.
Sonra beklenti.
Sonra “burada olma” cesareti.
İnsan görülmediği yerde sadece üzülmez.
Kendi gerçekliğinden çekilmeye başlar.
Son Söz
Bayılana gazoz uzatmak kolaydır.
Aşk acısına parasetamol vermek de.
Ama insan bazen ilaçtan çok,
görülmeye ihtiyaç duyar.
Bir bakışa.
Bir mesaja.
Bir “buradayım” cümlesine.
Çünkü bazı acılar kesilmez.
Karşılanır.
Ve belki de mesele şudur:
Aşk acısı bir mecaz değildir.
Beynin dilinde, bu bir yaradır.
Ve fiziksel ağrı kesici bile ona cevap veriyorsa, bu acı “gerçektir.”
Kaynak Notu
- Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D., & Williams, K. D. (2003). Does rejection hurt? An fMRI study of social exclusion. Science.
- Eisenberger, N. I. (2012). The pain of social disconnection. Nature Reviews Neuroscience.
- DeWall, C. N., et al. (2010). Acetaminophen reduces social pain. Psychological Science.
