(The Turkish Post) – Yunusların, rahat, ağzı açık şekilde durması yoruma açık bir ifade ve herkes bunu gülümseme olarak yorumlamıyor. Fakat Avrupalı bilim insanları, kafeste yaşayan şişe burunlu yunusların (afalina/tursiops truncatus) bu yüz ifadesini dostane bir mimik olarak kullandığına dair kanıtlar sunuyor.
Araştırmacılar, oyuncu dövüşler sırasında bir yunusun, diğerlerine (gülümser gibi) ağzı açık bir yüz ifadesi sergilediğinde oyun arkadaşlarının, bu hareketi agresif bir davranış olarak yorumlayabilecekken tam tersine dostane bir temas olarak kabul ettiği fikrinden yola çıktı. Araştırmaya göre, gülümseme, sadece karadaki değil denizdeki memelilerin de derin köklerinde şakacı bir ifade olarak yer alıyor.
İtalya’daki Pisa Üniversitesi’nde evrimsel biyoloji çalışmaları yürüten Elisabetta Palagi, araştırmayla ilgili değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:
“Şişe burunlu yunuslarda açık ağzın belirgin bir yüz ifadesi olduğunu ve yunusların birbirinin yüz ifadelerini taklit ettiğini ortaya çıkardık. Sosyal etoburlarda, maymunların oyuncu suratlarında ve insan gülümsemesinde görülen rahat ve açık bir ağız, oyunculuğun evrensel işareti. Ayrıca hayvanlara -ve bize- neşe sinyali vererek, çatışmaların uzak kalmasını sağlıyor.”
Önceki araştırmalarda, primatların, atların, vahşi ve evcil köpeklerin rahat ve açık ağız ifadesini oyunbazlık çerçevesinde kullandığı görülmüştü fakat söz konusu araştırma, deniz memelilerinin de bu yüz ifadesini aynı anlamda kullandığını gösteren ilk çalışma.
Şişe burunlu yunusların, her yaşta aşırı oyuncu olduğu biliniyor ve araştırmalar bu yunusların sosyal temaslarında dil kabiliyetinin büyük bir yeri olduğunu gözler önüne seriyor. Şişe burunlu yunusların görsel iletişimine dair ise görece az bilgiye sahibiz. Araştırma boyunca yalnızca bir yunusta tek oynadığı sırada açık ağız ifadesi görüldü. Diğer yandan, yunusların büyük bir çoğunluğu, kovalamaca ya da dövüşme oyunu gibi grup aktivitelerinde açık ağız ifadesini sergiledi.
Palagi ve ekibi, araştırmaları kapsamında, kafeste yaşayan 22 yunusa ait 80 saatlik görüntüleri analiz etti. Görüntülerde yunuslar, 4 grup halinde serbest şekilde oyun oynamakta. iScience’ta yayımlanan araştırmaya göre, yunuslar birbiriyle agresif şekilde temas etmiyor, aksine birbirini kovalıyor, oyuncu şekilde ufak ufak ısırıyor, burunlarını hafiften tokuşturuyor ve hiçbiri karşısındakine zarar verme amacı gütmüyor.
Görüntülerde saptanan bütün açık ağızların neredeyse yüzde 90’ı, yunusun yüzü oyun arkadaşı tarafından görüldüğünde ortaya çıkıyor ve 3’te biri de bir saniye içinde oyun arkadaşına “gülümseyerek” karşılık veriyor. Ayrıca, oyun arkadaşı aynı şekilde karşılık vermese bile, ilk başta ağzını açan yunuslardan hiçbiri hareketine ısırıkla devam etmiyor. Yani bu bir saldırı olarak algılanmıyor.
Dahası, yunuslar gerçekten saldırdığında araştırmacılar gülümsemeyi andıran bahse konu açık ağız mimiğiyle hiç karşılaşmadı.
Bulgular, yunusların ağız açmayı başka kapsamlarda da kullandığı ihtimalini tamamen ortadan kaldırmıyor ama sonuçlar, “gülümseyen” yüzlerin dostane anlam taşıdığı ve ısırmakla ilişkili sosyal işaretler olduğu yönündeki önceki varsayımlarla uyumlu. Palagi, “Açık ağız mimiği, muhtemelen ısırma eyleminden evrimleşti, ısırma sırasını bozarak, temas olmadan sadece ‘ısırma niyetinin’ kalmasıyla oluştu” diyor.
Palagi’ye göre ayrıca yunuslardaki bu taklitçilik, mirketler ve güneş ayıları gibi etoburlarda görülenlerle örtüşüyor.
