(The Turkish Post) – SUNA YAMAN
Dünyanın en zengin ülkesini belirlemek için yapılan sıralamalar, kullanılan ekonomik ölçüte göre farklı sonuçlar ortaya koyuyor. The Economist’in 2024 yılı verilerini temel alan karşılaştırmasında İsviçre, Singapur ve Norveç üç ayrı hesaplamada ilk sıraya yerleşti. Kişi başına düşen nominal gayrisafi yurt içi hasılada (GSYİH) İsviçre 103 bin 670 dolarla öne çıkarken, satın alma gücü paritesine göre hesaplanan sıralamada 150 bin 689 dolarla Singapur, çalışma saatleri de hesaba katıldığında ise 114 bin 804 dolarla Norveç zirvede yer aldı. Aynı ekonomik verilerin farklı yöntemlerle değerlendirilmesi, ülkelerin zenginliğini tek bir rakamla açıklamanın neden yetersiz kaldığını gösterdi.
Nominal kişi başına GSYİH, bir ülkede bir yıl boyunca üretilen mal ve hizmetlerin toplam değerinin nüfusa bölünmesi ve piyasa döviz kurları üzerinden dolara çevrilmesiyle hesaplanıyor. Bu ölçüt, ülkelerin ekonomik üretimini karşılaştırmak açısından önemli bir gösterge olsa da yaşam maliyetleri arasındaki farklılıkları dikkate almıyor. İsviçre’nin bu sıralamada ilk sırada bulunması, kişi başına düşen ekonomik üretiminin dolar cinsinden yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Ancak yüksek gelir düzeyi, konut, ulaşım, gıda ve diğer temel ihtiyaçların pahalı olduğu bir ekonomide aynı ölçüde yüksek bir satın alma gücü anlamına gelmeyebiliyor.
Bu noktada satın alma gücü paritesi devreye giriyor. Ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını hesaba katan bu yöntem, belirli bir gelirle farklı ekonomilerde ne kadar mal ve hizmet alınabileceğini karşılaştırmayı amaçlıyor. The Economist’in karşılaştırmasında Singapur’un 150 bin 689 dolarla ilk sıraya çıkması, ekonomik büyüklüğün yanı sıra fiyat farklılıklarının da sıralamayı değiştirebildiğini gösteriyor. Dolayısıyla nominal gelir bakımından daha üstte bulunan bir ülkenin, yerel fiyatlar hesaba katıldığında aynı üstünlüğü koruması gerekmiyor.
Üçüncü hesaplama ise zenginlik tartışmasına çalışma süresini dahil ediyor. Satın alma gücü paritesine göre düzeltilen GSYİH’nin çalışma saatleri dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesiyle Norveç 114 bin 804 dolarla ilk sıraya yerleşiyor. Bu yaklaşım, ekonomik üretimin yanında bu üretimin ne kadar çalışma süresiyle gerçekleştirildiğine de bakıyor. Böylece ülkeler yalnızca ne kadar ekonomik değer ürettikleri üzerinden değil, bu üretimle çalışma zamanı arasındaki ilişki üzerinden de karşılaştırılıyor. Singapur’un satın alma gücü sıralamasındaki liderliğini çalışma saatleri hesaba katıldığında koruyamaması, yüksek ekonomik üretim ile daha kısa çalışma süresi arasında her zaman doğrudan bir ilişki bulunmadığını ortaya koyuyor.
Ancak bu göstergelerin sınırlarını da gözden kaçırmamak gerekiyor. Kişi başına düşen GSYİH, bir ülkede yaratılan toplam ekonomik değerin nüfusa oranını gösteriyor; vatandaşların cebine giren ortalama parayı veya servetin toplum içinde nasıl dağıldığını doğrudan ölçmüyor. Bir ülkenin kişi başına düşen üretimi yüksek olabilirken gelir ve servet belirli kesimlerde yoğunlaşabiliyor. Benzer şekilde, yüksek satın alma gücü de konut sahibi olma, kamusal hizmetlere erişim, iş güvencesi veya ekonomik eşitsizlik gibi konulardaki bütün sorunların ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
Bu nedenle ülkelerin ekonomik başarısını değerlendirirken büyüme rakamlarının yanı sıra ücretlerin, yaşam maliyetlerinin, çalışma koşullarının ve gelir dağılımının da incelenmesi gerekiyor. Ekonomik üretimden elde edilen değerin toplumun ne kadarına ulaştığı, yüksek kişi başına GSYİH kadar önemli bir soru olarak öne çıkıyor.
The Economist’in karşılaştırması, dünyanın en zengin ülkesini belirlemenin yalnızca bir sıralama meselesi olmadığını ortaya koyuyor. İsviçre nominal kişi başına GSYİH’de, Singapur satın alma gücü paritesinde, Norveç ise çalışma saatleri hesaba katıldığında ilk sırada bulunuyor. Üç ülkenin farklı ölçütlerde öne çıkması, zenginliğin tek boyutlu bir kavram olmadığını gösteriyor. Asıl mesele yalnızca bir ekonominin ne kadar değer ürettiği değil, bu değerin insanların yaşam standartlarına nasıl yansıdığı ve ne kadar çalışma karşılığında elde edildiği.
