(The Turkish Post) – İngiliz ekonomi dergisi The Economist, Türkiye’de yatırım fonlarında yaşanan ve piyasalarda sert dalgalanmaya yol açan süreci “Turkey’s investment-fund fiasco” başlıklı analizinde ele aldı.
Dergi, krizin arka planında bazı fon ve şirket hisselerinde “gerçek olamayacak kadar iyi görünen” getiriler bulunduğunu savunurken, yaşanan gelişmelerin yalnızca fon yatırımcılarını değil, Borsa İstanbul’un genel görünümünü de etkilediğini yazdı.
Bazı fonlarda yüzde 60 binlik yükseliş
The Economist, Tera’nın ana fonunun üç yıl içerisinde yüzde 60 binin üzerinde yükseldiğini, Destek Finans Faktoring hisselerinin ise halka arzından yaklaşık 17 ay sonra yüzde 7 bin seviyesinde artış kaydettiğini aktardı.
Dergiye göre söz konusu olağanüstü yükselişlerin ardından piyasalarda sert bir dönüş yaşandı. Fonların yatırımcılardan gelen geri ödeme taleplerini karşılamakta zorlanmasıyla başlayan süreç, hisse satışlarını ve piyasa genelindeki düşüşü hızlandırdı.
Reuters’ın aktardığı verilere göre BIST 100 endeksi geçen hafta yüzde 8’in üzerinde gerileyerek Mart 2025’ten bu yana en sert haftalık düşüşlerinden birini yaşadı. Reuters ayrıca krizin, düşük işlem hacmine sahip hisselerde yoğunlaşan fonların likidite sorunlarıyla bağlantılı olduğunu belirtti.
“Balon patladı”
The Economist, yaşanan süreci “balonun patlaması” ifadeleriyle değerlendirdi.
Dergiye göre bazı fonların yüksek oranda düşük likiditeli hisselere yatırım yapması, fiyatların yükselmesine ve fonların yüksek getiri açıklamasına zemin hazırladı. Yükselen fiyatlar yeni yatırımcıları çekerken, bazı hisselerin teminat gösterilerek borçlanılması ve elde edilen kaynakla yeni hisse alımlarına gidilmesi de sürecin bir parçası olarak aktarıldı.
Ancak yatırımcıların paralarını çekmeye başlamasıyla mekanizma tersine döndü. Fonların ellerindeki hisseleri hızla satması fiyatları daha da aşağı çekebilecek bir baskı oluşturdu.
131 fon tasfiye sürecinde
Krizin ardından Sermaye Piyasası Kurulu, yedi portföy yönetim şirketinin yönettiği 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar verdi.
Reuters’a göre söz konusu fonların varlık büyüklüğü 18 milyar doların üzerinde. SPK’nın açıklamalarına göre tasfiye sürecindeki fonlarda yüz binlerce yatırımcının payı bulunuyor. İş Bankası ve Ziraat Bankası tasfiye sürecinde görev alırken, fon varlıklarının piyasa koşulları dikkate alınarak satılması için süre uzatıldı.
The Economist ise sürecin en az 450 bin yatırımcıyı doğrudan ilgilendirdiğini ve yatırımcıların ellerindeki paranın ne kadarını, ne zaman geri alabilecekleri konusunda belirsizlik yaşadığını yazdı.
MSCI daha önce uyarmıştı
The Economist, Türkiye piyasasına yönelik uyarıların kriz öncesinde de gündeme geldiğine dikkat çekti.
Dergi, MSCI’ın haziran ayında Türkiye’deki piyasa yapısı, hisselerin işlem görme koşulları ve olası koordineli işlemler konusunda uyarılarda bulunduğunu hatırlattı.
Reuters da MSCI’ın Türk piyasasında şeffaflık ve koordineli işlem iddiaları konusunda yatırımcılardan gelen endişeleri gündeme getirdiğini ve ilerleme sağlanmaması halinde piyasa sınıflandırmasının yeniden değerlendirilebileceğini aktardı.
Düzenlemeler satış baskısını artırdı
The Economist’e göre SPK’nın ağustos sonunda düşük likiditeli hisselerde fon yoğunlaşmasına yönelik yeni sınırlamalar getirmesinin ardından fon yöneticileri portföylerini yeni kurallara uyarlamak için bazı hisselerde satışa yöneldi.
Satışlar hisse fiyatlarını aşağı çekerken, düşüş yatırımcıların fonlardan çıkış taleplerini artırdı. Böylece likidite ihtiyacı ile satış baskısı birbirini besleyen bir sürece dönüştü.
Reuters’ın analizinde de ağustos sonunda getirilen yeni yoğunlaşma limitlerinin fonların pozisyonlarını ve likidite ihtiyaçlarını yeniden değerlendirmesine yol açtığı, bunun da satış baskısını artırdığı belirtildi.
Şimşek: Sistemik risk bulunmuyor
The Economist, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in krizin finansal sistem geneline yayılmadığı yönündeki açıklamalarına da yer verdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da New York’ta yaptığı son açıklamada, sorunun sermaye piyasalarının sınırlı bir alanındaki bazı fonlarla ilgili olduğunu belirterek “Ne finansal sistemimize ne Türkiye ekonomisine yönelik bir risk söz konusu değil” dedi.
Reuters’a konuşan East Capital’dan Emre Akçakmak da gelişmeleri finansal sistemin tamamına yayılan bir kriz olarak görmediğini belirtti.
Türkiye’nin finans merkezi hedefi tartışılıyor
The Economist, krizin Türkiye’nin İstanbul’u küresel bir finans merkezi haline getirme hedefi açısından da güven tartışması yarattığını yazdı.
Dergi, Türkiye’nin aynı zamanda bölgedeki sermayeyi İstanbul’a çekme hedefi bulunduğunu hatırlatırken, fon piyasasında yaşananların yabancı yatırımcıların Türkiye piyasasına ilişkin algısını olumsuz etkileyebileceğine dair görüşlere yer verdi.
The Economist ayrıca bazı analistlerin, yalnızca soruşturma kapsamında gözaltı ve tutuklamaların değil, düzenleyici kurumların neden daha önce harekete geçmediğinin de araştırılması gerektiğini savunduğunu aktardı.
Siyasi koruma iddiaları da gündemde
Dergi, bazı portföy yönetim şirketlerinin siyasi bağlantılar sayesinde korunduğuna yönelik iddiaları da gündeme taşıdı. Ancak bu iddiaların kanıtlanmış bir bulgu değil, incelenmesi gerektiği ileri sürülen iddialar olduğunu vurgulamak gerekiyor.
The Economist, bu kapsamda düzenleyici kurumların geçmişteki kararlarının ve krizin ortaya çıkış sürecinin ayrıca sorgulanması gerektiğini belirtti.
“Yatırımcılar çıkışa yöneldi, ardından kapılar kapandı”
The Economist analizinde, yüksek enflasyon ortamının bireysel yatırımcıları daha yüksek getiri arayışıyla hisse senetlerine ve yatırım fonlarına yönelttiği değerlendirmesine de yer verdi.
Dergiye göre piyasalardaki hızlı yükselişler sona erdiğinde, yatırımcılar yüksek getirinin ters yönde hareket edebileceğini gördü.
Türkiye piyasasındaki son gelişmelerin ardından Borsa İstanbul’da endeks yapısında da önemli değişikliklere gidildi. Borsa İstanbul, BIST 100’deki şirketlerin dörtte birinden fazlasının değişeceği yeni dönem düzenlemesini açıkladı.
