(The Turkish Post) – Suudi Arabistan’ın resmi haber ajansı SPA’nın aktardığına göre, Enerji Bakanlığı’ndan sorumlu bir yetkili, acil müdahale ekipleri ile teknik ekiplerin Irak’tan 10 Eylül’de yapılan saldırıların ardından kapatılan hattın güvenliğini sağlamak ve hasar durumunu kontrol etmek üzere çalışma başlattığını belirtti.
Bakanlık, boru hattına ve buna bağlı pompa istasyonlarına verilen zararın boyutu ile hattın ne kadar süreyle devre dışı kalacağına ilişkin bilgi vermedi.
Suudi Arabistan’ın petrol ihracat altyapısının stratejik konumu ve 2026’da Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin azalması, hattın durdurulmasını ülke içindeki bir petrol tesisine yönelik saldırının ötesinde küresel enerji arzı açısından önemli hale getiriyor.
Doğu-Batı Petrol Boru Hattı nedir?
“Petroline” olarak da bilinen Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, Suudi Arabistan’ın en önemli ham petrol taşıma hatlarından biri.
Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi Saudi Aramco tarafından işletilen hat, ülkenin doğusundaki Abkayk bölgesinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya kadar yaklaşık 1200 kilometre uzanıyor.
Tamamı Suudi Arabistan sınırları içinde bulunan hat, ham petrolü ülkenin doğusundaki üretim ve işleme merkezlerinden Kızıldeniz kıyısındaki rafineri ve ihracat tesislerine taşıyor.
Petroline, Suudi Arabistan’a petrolü Hürmüz Boğazı’ndan deniz yoluyla geçirmek zorunda kalmadan Kızıldeniz’e ulaştırabileceği kara üzerinden alternatif bir güzergah sağlıyor.
ABD-İran çatışmasının Hürmüz Boğazı’nı etkisiz hale getirmesi sonrası Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı daha da kritik bir önem arz ediyor.
Hattın kapasitesi ne kadar?
Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, 12 Nisan 2026’da Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nın tam pompalama kapasitesinin günlük yaklaşık 7 milyon varil olduğunu açıkladı.
Bu açıklama, İran’a atfedilen ve hat üzerindeki pompa istasyonlarından birinin hedef alındığı önceki saldırının ardından yapıldı. Söz konusu saldırı sırasında hattın kapasitesinde günlük yaklaşık 700 bin varillik kayıp meydana gelmiş, Bakanlık birkaç gün sonra tam kapasitenin yeniden sağlandığını duyurmuştu.
Saudi Aramco da 2026’nın ilk çeyrek sonuçlarını açıklarken, batı kıyısındaki arz ve ihracatı desteklemek amacıyla hattın işletme kapasitesinin günlük 7 milyon varile çıkarıldığını bildirmişti.
Şirketin sunduğu bilgilere göre, hattın günlük yaklaşık 2 milyon varillik kapasitesi batı kıyısındaki rafinerilere ayrılıyor.
Buna göre matematiksel olarak hattın günlük yaklaşık 5 milyon varillik kapasitesi ihracat da dahil olmak üzere diğer güzergahlar için kullanılabilir durumda bulunuyor. Ancak bu rakam Suudi Arabistan’ın Yanbu üzerinden fiilen günlük 5 milyon varil petrol ihraç ettiği anlamına gelmiyor.
Yanbu’dan gerçekte ne kadar petrol sevk ediliyor?
Tanker hareketlerine ilişkin takip verileri, Yanbu’dan yüklenen ham petrol ve kondensat miktarlarının hattın teorik azami kapasitesinin altında kaldığını gösteriyor.
Küresel enerji piyasalarına ilişkin analizler yapan ve deniz taşımacılığını takip eden İngiliz şirketi Vortexa’ya göre, Yanbu’daki yüklemeler eylül ayının başında günlük yaklaşık 3,7 milyon varile yükseldi. Bu miktar ağustosta günlük 3,2 milyon varil seviyesindeydi.
Gemi hareketleri, deniz taşımacılığı ve emtia, enerji ve ticaret akışlarına ilişkin verileri takip eden Kpler ise eylüldeki yüklemeleri günlük yaklaşık 2,9 milyon varil olarak hesapladı. Kpler’in verilerine göre ağustosta bu miktar yaklaşık 1,5 milyon varildi. Suudi Arabistan’ın petrol boru hattının kapatılmasıyla küresel piyasalardan milyonlarca varil eksilebilir.
İki şirketin verileri arasındaki fark, tanker takibinde kullanılan yöntemlerin farklı olmasından kaynaklanıyor. Ancak her iki veri seti de batı kıyısından gerçekleşen fiili akışların Doğu-Batı Petrol Hattı’nın azami kapasitesinin altında bulunduğuna işaret ediyor.
Yanbu’da ayrıca farklı yükleme ve depolama kapasitesi bulunuyor. Bu nedenle boru hattının kapasitesiyle deniz yoluyla ihracat tesislerinin kapasitesinin veya fiili ihracat miktarının birbirine karıştırılmaması gerekiyor.
Hattın stratejik önemi neden arttı?
Doğu-Batı Petrol Hattı’nın stratejik önemi, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin azalmasıyla 2026’da daha da arttı.
Hürmüz Boğazı, daha önce Suudi Arabistan’ın Körfez’deki limanlarından gerçekleştirdiği petrol ihracatının ana güzergahı konumundaydı.
ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları ve Tahran’ın misillemelerinin ardından, Suudi Arabistan, ham petrolü kara üzerinden Yanbu’ya taşıyarak buradan Kızıldeniz üzerinden sevk etmeye ağırlık vermeye başladı.
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’na yönelimin yılın ikinci çeyreğinde Kızıldeniz üzerinden gerçekleşen petrol akışlarının artmasına katkı sağladığını belirtti. Kuruma göre, Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve petrol sıvılarının miktarı 2025’in sonuna kıyasla keskin şekilde geriledi.
Bu nedenle Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı’ndaki olası aksaklıkları aşması ve petrol ihracatının bir bölümünü küresel piyasalara ulaştırmaya devam etmesi açısından en önemli araçlardan biri haline geldi.
Ancak bu alternatif güzergah da Kızıldeniz ve Babulmendeb çevresinde artan gerilim nedeniyle çeşitli risklerle karşı karşıya bulunuyor.
Tedbiren durdurma ne anlama geliyor?
Suudi Arabistan Enerji Bakanlığının kullandığı “hattın tedbir amacıyla durdurulması” ifadesi, hasar gören bölgelerin güvenliğinin sağlanması, boru hattının, pompa istasyonlarının ve işletme sistemlerinin kontrol edilmesi amacıyla petrol akışının geçici olarak kesildiği anlamına geliyor.
Bu ifade tek başına hattın büyük ölçüde tahrip edildiği veya uzun süre hizmet dışı kalacağı anlamına gelmiyor.
Durdurma süresi, hasarın niteliği ve bulunduğu noktalar belirlenecek. Hasarın doğrudan boru hattını mı, pompa istasyonlarını mı yoksa enerji, kontrol ve güvenlik sistemlerini mi etkilediği de bu süreçte önem taşıyor.
Bununla birlikte hattın kapalı kaldığı süre boyunca Suudi Arabistan’ın ülkenin doğusundan batı kıyısına bu güzergah üzerinden ham petrol taşıması aksayacak.
Ancak bu aksamanın petrol ihracatına etkisi, doğrudan günlük 7 milyon varillik kayıp üzerinden hesaplanamaz. Çünkü 7 milyon varil, hattın azami taşıma kapasitesini ifade ediyor; hattın durdurulduğu sırada fiilen pompalanan veya ihraç edilen petrol miktarını göstermiyor.
Hat, benzin ve motorin gibi akaryakıtların tüketiciye dağıtıldığı bir şebeke değil, büyük miktarlarda ham petrol taşıyan bir altyapı olduğundan, Riyad dahil şehirlerdeki yakıt tedarikine doğrudan etkisi daha sınırlı.
Asıl olası etkinin Suudi Arabistan’ın batı kıyısındaki rafinerilere ve Kızıldeniz limanlarına ham petrol ulaştırma kapasitesi ile Yanbu’yu Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak kullanma imkanında görülmesi bekleniyor.
Ancak şu an bu etkilerin boyutunu kesin olarak hesaplamak mümkün değil. Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı henüz hasarın büyüklüğünü, devre dışı kalan pompalama kapasitesini veya hattın yeniden ne zaman çalışmaya başlayacağını açıklamadı.
Bakanlık, Nisan 2026’daki bir önceki saldırıda hattın kapasitesinde günlük yaklaşık 700 bin varillik kayıp meydana geldiğini açıkça belirtmiş ve kısa süre içinde tam kapasitenin yeniden sağlandığını duyurmuştu. 10 Eylül’deki saldırılara ilişkin ise henüz benzer bir kapasite kaybı rakamı paylaşılmadı.
