(The Turkish Post) – ABD ile İran arasında savaşı sona erdirmeyi ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı hedefleyen mutabakat zaptının planlanandan önce imzalandığı bildirildi. İki ABD’li yetkiliye dayandırılan bilgilere göre taraflar, mutabakatı uzaktan imzaladı ve anlaşma yürürlüğe girdi. Axios’a konuşan yetkililerden biri, belgeyi ABD Başkanı Donald Trump’ın da imzaladığını söyledi.
Mutabakatın cuma günü İsviçre’de imzalanması bekleniyordu. Ancak taraflar ve arabulucu ülke temsilcileri arasında takvimin öne çekilmesi yönünde görüşmeler yapıldığı, bu adımın özellikle Hürmüz Boğazı’nın daha erken açılması amacıyla gündeme geldiği aktarıldı.
HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN SÜREÇ HIZLANDI
Sürecin hızlandırılmasında en önemli başlıklardan biri Hürmüz Boğazı oldu. Küresel petrol ticareti açısından kritik öneme sahip boğazın cuma gününü beklemeden açılması için tarafların mutabık olduğu belirtildi.
Anlaşma kapsamında İran’ın Hürmüz Boğazı’nda güvenli ticari geçişi yeniden sağlaması, ABD’nin ise İran limanları ve gemilerine yönelik abluka uygulamalarını kaldırması bekleniyor.
Boğazın açılması, savaşın enerji piyasalarında yarattığı baskının hafiflemesi açısından kritik bir adım olarak görülüyor.
BEYAZ SARAY ÜZERİNDEKİ METİN BASKISI
Mutabakatın erken imzalanmasında bir diğer etkenin, Beyaz Saray üzerindeki “anlaşma metnini açıklama” baskısı olabileceği belirtildi.
Sürece yakın bir kaynak, metnin resmi imzadan önce yayımlanmamasını İran’ın talep ettiğini savundu. Aynı kaynak, Beyaz Saray’ın siyasi baskı nedeniyle takvimi öne çektiği iddiasını reddetti.
Beyaz Saray’dan üst düzey bir yetkili, günlerdir anlaşmanın içeriğine ilişkin yaşanan belirsizliğin ardından çarşamba günü gazetecilere kapalı bir bilgilendirmede mutabakat metnini okudu.
İran Dışişleri Bakanlığı’nın da tarafların mutabakat zaptının elektronik olarak imzalanması konusunda anlaştığını bildirdiği aktarıldı.
Böylece cuma günü İsviçre’de yapılması beklenen tören öncesinde anlaşmanın fiilen yürürlüğe girdiği ifade edildi.
Ancak imza sürecine ilişkin bazı ayrıntılar belirsizliğini koruyor. ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, metnin pazar günü Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf tarafından elektronik olarak imzalandığını söyledi. Diplomatik kaynaklardan biri ise böyle bir imzanın gerçekleşmediğini savundu.
Sürece yakın başka bir kaynak ise pazar günü imza atıldığını, çarşamba günkü işlemin ise “ikinci imza” niteliği taşıdığını öne sürdü. Neden iki ayrı imzaya ihtiyaç duyulduğu netleşmedi.
TRUMP BELGEYİ İMZALADI
Aktarılan bilgilere göre Trump, çarşamba günü belgeyi Fransa’da, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile katıldığı bir akşam yemeği sırasında imzaladı.
Bu gelişme, anlaşmanın takvimden önce yürürlüğe sokulduğu yorumlarına neden oldu.
İSVİÇRE’DE GÖRÜŞME YAPILACAK
Anlaşmanın uzaktan imzalanmasına rağmen, ABD ve İran heyetlerinin cuma günü İsviçre’de bir araya gelmesi bekleniyor.
ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance’in, İran heyetine ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın başkanlık edeceği bildirildi.
Görüşmede, İran’ın nükleer programına ilişkin müzakere sürecinin başlatılması ele alınacak.
60 GÜNLÜK KRİTİK SÜREÇ
Mutabakatın yürürlüğe girmesi, savaşı sona erdirme yolunda en somut adım olarak görülse de nihai anlaşma için 60 günlük kritik bir süreç başlayacak.
Bu dönemde tarafların İran’ın nükleer programı, yaptırımlar, petrol ihracatı, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş rejimi ve bölgesel güvenlik başlıklarında kapsamlı bir uzlaşmaya varması hedefleniyor.
Uzmanlara göre ön mutabakat, çatışmaları durdurmak ve diplomasiye alan açmak açısından önemli bir eşik. Ancak anlaşmanın kalıcı hale gelmesi, özellikle nükleer dosya ve yaptırımlar konusunda bağlayıcı bir metnin ortaya çıkmasına bağlı olacak.
