(The Turkish Post) – H. AGAH KALENDER
Hata yapmak, aldanmak insanoğluna mahsus. Aslolan yanlışta diretmemek… Ve ebediyen aldananlardan olmamak.
Nerede bir özeleştiri veya muhasebe yazısı görsem kulak kabartırım. Ve dikkatlice okurum. Her özeleştiri ibret alınacak derslerle dolu. Sadece sahibine değil okuyana da yararlı.
Ben ‘siyasal İslam’ ikliminin içine doğdum. Siyasette İslam’ı dava olarak benimseyen partilere yakınlık hissettim ve önemsedim. Millî Görüş hareketini yakından, ilgiyle takip ettim. AK Parti’yi hakeza…
Bu satırların yazarı tahmin edileceği gibi bir ‘arka bahçe öğrencisi’, bir İmam Hatipli yani… Bir zamanlar, kimliğimin ana unsuru olarak görüyordum imam hatipli olmayı. Artık değil. Yanlış anlaşılmasın pişman değilim. İmam Hatip bana bir istikamet verdi. Bu paha biçilmez bir kıymet. İnsanın güneşin altında bir yönü olması, nereye döneceğini bilmesi şüphesiz çok mühim.
Meşhur söz; ‘İnsan için önüne çıkan bütün yollar yürünebilir ise o insan artık kaybolmuştur’. Doğru, insanın mutlaka döneceği bir yönü olmalı… İmam hatip kimliğinden uzaklaşmam istikametimi kaybettiğim anlamına gelmez. Sadece revize ettim.
İmam hatip olgusu bir Türkiye gerçeği. Özellikle politik sahada… Biz imam hatipler köy enstitülerini yendik. İmam hatip nesli ideolojik solu ve Kemalizm’i alt ettik. Bunu siyasi anlamda söylüyorum. Kastettiğim 95’de Refah Parti’sinin birinci olması ve ilerleyen yıllarda milli görüş hareketinin içinden çıkan AK Parti’nin zaferden zafere koşması… 31 Mart’ta kadar ‘yenilgi’ nedir tatmadı. AK Parti’nin omurgasını imam hatip oluşturdu.
Ben, bir imam hatipli olarak öz eleştirimi yaptım; evet, biz politik olarak rakiplerimiz karşısında ezici üstünlük sağladık. Ama kendimize yenildik. Peygamberimizin ifadesiyle ‘Küçük savaşı kazandık, büyük savaşı kaybettik’. Nefsimize yenildik, makama yenildik, paraya yenildik, kadına yenildik… Alnımızın akıyla çıktığımız bir savaş yok. Bu başka bir yazı konusu.
Siyasal İslam kadim bir tartışma konusu. Önümüzdeki yılların da gündemi. Bu hikâye sadece AK Parti’nin hikayesi değil aslında. Bütün muhafazakarların hikâyesi… Burada çok boyutlu ‘siyasal İslam’ tartışmasına girecek değilim.
Anladım ki İslam’ın ideolojiye dönüştürülmesi ne büyük hataymış. İslam’ın değerlerini, kutsallarını politik çekişmelere ‘sermaye ve malzeme yapmanın’, iktidar aracı haline getirmenin dine büyük zararı dokundu. Maalesef iktidarın yıpranmışlığından din de nasibini aldı. Cumhuriyet döneminde İslam’a siyasal İslam mensupları kadar zarar veren olmadı.
AK Parti veya milli görüş partileri ‘siyasal İslamcı’ mı? Evet…Öyle olmadığı söylenemez. Farklı kelime ve kavramlar kullanılabilir ama meselenin özü o. İslam’ı siyasete taşıdığınız zaman siyasal İslamcı oluyorsunuz. İslam’ın siyaset, devlet ilişkisi de kadim tartışma konusu. Ben İslam’ı, siyaset ve devlet sınırlarını aşan ‘medeniyet perspektifinden’ değerlendiriyorum.
Lafı fazla uzatmadan, gelelim ilk röportaja… Mehmet Efe’yi gençlik yıllarından beri bilirim. Sıra dışı bir yazardı. Sorgulayan, eleştiren, itiraz eden, rüzgâra karşı yürümekten çekinmeyen biriydi. Bir ara kayboldu; ne yazılarını okuyabildim ne de kitaplarını… Ve sonra ‘Zulüm bizden’ adını verdiği kitapla çıkageldi. Kitabın adı her şeyi anlatıyor. Kendisi de benim gibi ‘siyasal İslam’ ikliminin içinden geliyor. Belki o yüzden söyledikleri çarptı beni. Bir müsteşrik edasıyla konuşmuyor; İçeriden bir ses… Adeta bir iç ses.
Özeleştirisinden AK Parti iktidarı da nasibini almış. Yaklaşık 6 ay önce Serbestiyet sitesinde bir röportajı yayınlandı. Kitabın mesajı çerçevesinde uzun bir mülakat… İlk gördüğümde bir köşeye not etmiştim. Şimdi o röportajdan bazı cümle ve paragrafları sizinle paylaşmak istiyorum:
‘İslamcılık hiçbir zaman iktidar olmadı. (Olsaydı nasıl olurdu ayrı bir konu.) İktidara gelen, Türkiye’de yükselen İslamcı alternatifin parazitleri idi. Mekke egemen sınıfının, Hz. Muhammed tarafından reddedilen teklifi İslamcılara da geldi ve ev zencisi olmaya razı olanlar teklife aç gözlerle atlayıp iktidar sofrasına ortak edildi. Mürailer, şarlatanlar, kifayetsiz muhterisler, tüm suçlarının İslamcılığa mal-edilmesini teşvik ettikleri gibi gık çıkarabilecekleri de tasfiye ettiler. Ortaya omurgasız ve parolasız ucube bir şey çıktı. Ürettiği üreteceği kültür, sanat, siyaset, hukuk, ekonomi de sadece ucube olacak’.
Farkındayım, ifadeler çok ağır ve sarsıcı… Özeleştiri biraz böyle olur. Suya sabuna dokunarak… Kirlenmişlik başka nasıl temizlenecek? Çuvaldızı başkalarına saklarken kendine batırdığın iğne acıtır, hatta kanatır.
Mehmet Efe’nin ‘siyasi İslamcılık’ kavramına itirazı var: ‘Biz İslamcılık tabirine mecbur edildik. Yeni versiyonu da Siyasal İslam… Bu sistemin ürettiği kazıklardan biri. Solculara da çakılmış bir kazık. ‘Siyasal İslamcı’ aslında İslam ve Müslüman nefretini örtbas için üretilmiş bir kaypaklık. Siyasal İslamcı tabirini ve delillerini üretenlerin desteklediği kalpazanlar üzerinden İslam’ı kazımaya dönük emperyalist bir araç, elverişli bir virüs. O virüse rağmen Müslümanlıkta ısrar etmenin kendisi bile ‘sistemin tekerine çivi sokmak, piramidin merdivenlerine çekiç vurmaktır’ diye inanmaya devam ediyorum.
Şu satırlar AK Parti iktidarına yönelik: ‘Türkiye’nin Post-Kemalizm’e geçirilmesinde aldıkları rolü ve halkın verdiği mühleti gerçekten tüm ülkenin hayrına kullanmaya çalışmak yerine, eski Türkiye’ye abdest aldıran, yeniden üreten bir yağma düzeni kurdular. Bu süreci olabildiğince uzatmak için Türkiye’nin Post-İslam’a geçirilmesi dahil hâlâ elverişli rol almaya hevesli görünüyorlar. Sistemi buna ikna etmeye çalışıyorlar şimdi de. Bakın Erdoğan yine Amerika’daki İsrail lobileriyle canciğer olma turlarına çıktı. Belediye gecelerinde cukka doldurarak, işçi ve emek hırsızı sağcı sermayeden aldıkları üç beş kuruşla dergiler çıkarıp Yeni Şafak’ta Erdoğan’ın ağzından çıkan her şeyi yağlamakla meşgul fingirdekler de kendilerine İslamcı diyor, birbirlerini ağırlayıp tribünlere iş vermeye çalışıyorlar. Kendilerini İslamcı veya eski İslamcı diye tarif eden bu esnaflar, Türkiye’nin geçtiği süreçten kâr ediyor ve ‘gerici faşist güçlerle’ mücadele ettiklerini sananlar da bu kifayetsiz muhteris esnafların boca ettikleri üzerinden muhalefet üreterek aslında onlarla iş birliği yapıyor’.
Efe’nin haklı veya haksız olduğu tartışılabilir. Ama bir gerçek var ki İslamcı mahallenin insanlarına bir ayna tutuyor; ‘Görün yüzünüzü’ diyor. Kızmak veya haksız olduğunu söylemeden önce aynaya bakmakta fayda var. Kim bilir belki de insan o aynada kalplerin yüze yansıyan çirkinliğini görüverir. ‘Eskiden kar yağarken yüzümüz kirlenirdi, şimdi çamur yağıyor kirlenmiyoruz’ diye vicdan eleştirisi hatırlıyorum.
Efe’nin öngörüsünün de çıktığı söylenebilir: ‘Artık uzatmaları oynuyorlar. Sistemin kendisi sarsılıyor oysa. Sefil hâli pandemi sürecinde iyice sırıttı. Ben onlara yazmıyorum zaten. Benim derdim, Rahmetli Aliya İzzetbegoviç’in cesur, itiraz sahibi, isyankâr ruhlar dediği gençlerin yandığı ateşe karınca misali biraz su taşımak. Elde ettiğinin karşılığında kaybettiklerine paha biçilemez! Onurunu, haysiyetini kaybettin. Kişiliğini kaybettin. Direnme kondisyonunu kaybettin. Öncekilere direnmek seni mahalle, seni camia, seni millet, seni ümmet tutuyordu. Artık güruhsun. AKP seçmenisin. Çantadaki kekliksin. Trolsün. Karakterini yitirdin. Müslümanım demeye utanır oldu çocukların. Bu gururu paspas ettin. Ettirdiniz. Hayatınızın anlamı gitti. ‘Anlam’a gol atıldı. Ahireti kaybettiniz.
Bu alıntıları sizinle paylaşmam Mehmet Efe’nin söylediklerine katıldığım anlamına gelmesin. ‘Bu ciğerden gelen sarsıcı sözlerin üzerinde düşünmeye değer’ diyorum. ‘Bu sese kulak vermenin’ yararlı olduğunu söylüyorum.
Efe umutsuz değil: ‘Geldiğimiz noktaya bakalım. Gerilmedik sinir kaldı mı ülkede. Yağmalayacak, kışkırtılacak her şey tüketildi. Deniz bitti.
Neyse, günün sonunda, copların ucuna Kur’an geçirenlerin de sonu geliyor yani. Umutsuz değilim dedim ya. Tıpkı yeni dünya düzeni gibi, kula kulluğa son veren dini yağmalayan zorbalar için de gerçek özgürlüğe inananları çantada keklik sanan münafıklık için de yatsı vakti geldi çattı. 2015’i, OHAL’i, KHK’ları, kayyumları gören, aşağılanan ve umursanmayan gençlerin arasından korkusuz bir rüzgârın yükseldiğini görmek gerekiyor. Zırhlı araçlara sürüklenen o çocukların ardından ağlayan annenin ifadesiyle: ‘Memleketin bu çocuklara ihtiyacı var’ dediği çocuklar için melekler de bir operasyon yapacak diye inanıyorum’.
O müthiş röportajdan altını çizdiğim satırlar bu kadar… Bu çarpıcı düşünceler ‘Zulüm bizden’ kitabında çok daha geniş anlatılmış. Her açıdan kütüphanede olması gereken bir kitap… Hararetle öneririm.
Dikkatlerinize sunacağım ikinci röportaj Eski Diyanet İşleri Başkanı Ali Bardakoğlu’na ait. Açık Deniz dergisinin şubat sayısında yayınlandı. Bardakoğlu’nun günlük siyasi meselelere ışık tutan kitapları var; İslam Işığında Müslümanlığımızla Yüzleşme, İslam’ı Doğru Anlıyor Muyuz? Okunası iki kitap. Ben okudum. Bardakoğlu’na hiç yakıştıramadığım, koronun bir parçası olduğu, içimi acıtan bölümlere de rastladım. Bütün görüşlerine katılmak gerekmiyor. Onun gibi bir ismin korodan çıkmasını beklerdim.
Bardakoğlu sahasında özgün bir isim. Toplumun dertleriyle dertlenen biri. Hem akademisyen hem de bürokrat olarak görev yapanlar arasında onun gibi kanayan yaralara parmak basan isim bulmak zor. Bardakoğlu’nun söyledikleri de hem özeleştiri hem de uyarı yüklü.
BARDAKOĞLU; İSLAM’DA İTAAT KADAR İSYAN DA ÖNEMLİ…
15 sayfalık röportajdan bazı paragrafları okuyalım:
‘Biat ve itaat’ Müslümanların temel problemlerinden… Bardakoğlu diyor ki: ‘Kur’an-ı Kerim’den Allah katında özel imtiyazları olan bir halife / kral motifi hiçbir zaman çıkmaz. Aksine bir ayette ‘Bu krallar bir ülkeye girdiği zaman, işgal ettiği vakit orayı tarumar ederler, oranın onurlu insanlarını aşağılar, işe yaramaz ayak takımını ise baş yaparlar’ manasında bir yergi de var. Abbasilerin Sasaniler’den devraldığı ‘zıllullahi fi’l arz’ tabiri Sami geleneğin Sümerlerden itibaren alıp getirdiği bir şeydi. Onlar da kral aynı zamanda Tanrının oğlu veya Tanrının yeryüzü temsilcisidir. Mısır’da da öyleydi…’
Sultanların kutsandığı geleneğin kökleri İran Sasani dönemine dayandığını Cabiri’nin ‘Arap Ahlaki Aklı’ muhteşem kitabında ayrıntılı şekilde anlatılıyor. ‘Bir bir okudum hayatım değişti’ diyeceksem bu kitabı söyleyebilirim. Geleneği sorgulayan bu kitap kesinlikle ufkumu genişletti. Yeri gelmişken bu eseri de tavsiye ederim.
Bardakoğlu’ndan devam edelim: ‘Biat kelimesinin başlangıçta siyasi bir anlamı yoktur, insanların birbirlerine söz vermesini remzeden tokalaşma demektir. Mesela Hazreti Peygamber’e Medineliler söz verdiler. Burada da salt siyasi anlamda biat yok. Sözün özü siyasi anlamda biat da halife de tarihin ürettiği kavramlardır. Ne yazık ki geleneksel siyasi kültürde sadece itaat konusu ısrarla vurgulanır ve işlenir; adeta kutsanır. Herkese bu yönde telkinlerde bulunulur. Haksız ve kötülük karşısında isyan ve direniş ahlakı ise pek önemsenmez ve dillendirilmez. Siyasetteki halife kavramı tamamen bir anlam kaymasına uğramıştır. İnsanların yapılan zulümlere, haksızlıklara fazla itiraz etmemesi, olup biteni içine sindirmesi, katlanması ve yöneticilere kolayca itaat etmesi için oluşturulan ‘itaat kültürü’ içinde böyle birçok tabir geliştirilmiştir. Yaratıcıya isyanın ve zulmün olduğu yerde yaratılana itaat yoktur. Yani itaat kadar, itiraz ve isyan ahlakı da önemlidir Müslümanlıkta.
Bardakoğlu’nun söylediklerini ‘kızım sana söylüyorum, gelinim sen dinle’ makamında yorumlamak lazım. Sözleri teorik düzeyde olsa da daha çok Türkiye tecrübesine, İslam siyaset, din devlet ilişkisine yönelik: ‘Elliden fazla İslam ülkesinde olup bitenlere bakıyorsunuz; krallıklar, yöneticiler, yönetimler sorunlu, insanları rahatsız eden birçok fiili durum ve görüntü mevcut. Bu İslam’ın eseri mi? Hayır. İslam bunları yapın demedi ki… Totaliterlik ve dayatmacılık iki yüzlülüğü arttırır. Bu sebeple siyaset farklı düşüncelere alan açmak ve farklılıkları ortak bir paydada, bir arada barış içinde yaşatmak katılımcı bir yönetimi egemen kılmak zorundadır’.
Mehmet Efe, Ali Bardakoğlu gibi konuşan, itiraz eden, hayır diyebilen insanların sayısı keşke daha fazla olsa. Özellikle AK Parti mahallesi, muhafazakâr sokağın insanları bu seslere kulak vermeli…
