(The Turkish Post) – Azerbaycan’da başörtülü öğrenci ve öğretmenlerin okullardan uzaklaştırıldığı iddialarıyla başlayan tartışma, Ankara ile Bakü arasında diplomatik gerilime dönüştü. İngiltere merkezli Middle East Eye’ın haberine göre, Azerbaycan yönetimi, uygulamaya tepki gösteren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral’ın görevden alınmasını talep etti. Kriz büyürken Azerbaycan basınında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ı hedef alan, Türkiye’nin ülkenin içişlerine müdahale ettiği yönündeki iddialar da gündeme geldi.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerde yaşanan gerilim, eğitim kurumlarındaki başörtüsü uygulamasının ötesine geçerek karşılıklı açıklamalar ve diplomatik temaslarla yeni bir boyut kazandı. Bakü yönetimi Türkiye’den gelen eleştirileri içişlerine müdahale olarak değerlendirirken, Ankara Büyükelçiliği de Hakan Fidan’ın ziyareti hakkında yayımlanan iddiaları reddetti.
Başörtüsü uygulaması krizi tetikledi
Azerbaycan’da eylül ayında okullardaki kıyafet kurallarında yapılan değişiklik, tartışmaların başlangıç noktası oldu. 21 Eylül’de kabul edilen düzenlemeyle devlet okullarında belirlenen üniformaların bütünlüğünü bozan ve laiklik ilkesiyle bağdaşmadığı değerlendirilen ek kıyafet unsurlarına sınırlama getirildi.
Düzenlemede başörtüsü açıkça belirtilmese de uygulamada başörtülü öğrencilerin okullara alınmadığı ve bazı öğretmenlerin görev yapmalarına izin verilmediği yönünde şikâyetler ortaya çıktı.
Bakü başta olmak üzere çeşitli kentlerde protestolar düzenlenirken Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, gösteriler sırasında kamu düzenini bozdukları gerekçesiyle 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Uygulamaya Türkiye’den de siyasetçiler ve sivil toplum kuruluşları tepki gösterdi.
Oktay Saral’ın açıklaması Bakü’nün tepkisini çekti
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, 12 Ekim’de X hesabından yaptığı paylaşımda başörtülü öğrencilerin okul kapılarından geri çevrilmesini eleştirdi. Saral, “İnancı gereği başını örten bir öğrenciyi okul kapısında bırakmak, hangi vicdana, hangi adalete sığar?” ifadelerini kullandı.
Açıklamanın ardından AK Partili bazı milletvekilleri de Azerbaycan’daki uygulamaya tepki gösterdi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in liderliğindeki Yeni Azerbaycan Partisi (YAP), 13 Ekim’de yayımladığı bildiride Saral’ı ve AK Partili milletvekillerini ülkenin içişlerine müdahale etmekle suçladı. Parti, açıklamaları “popülist ve sorumsuz” olarak nitelendirerek AK Parti yönetimine tepki gösterdi.
Bakü’den Saral’ın görevden alınması talebi
Middle East Eye’ın haberine göre, Azerbaycan yönetiminin tepkisi açıklamalarla sınırlı kalmadı. Haberde, Bakü’nün başörtüsü uygulamasını eleştiren Oktay Saral’ın görevden alınmasını talep ettiği belirtildi.
Böylece tartışma, Azerbaycan’daki eğitim politikası ve başörtüsü uygulamasına ilişkin eleştirilerin yanı sıra Türkiye’den yapılan açıklamaların diplomatik sınırları etrafında yoğunlaştı.
Hakan Fidan hakkında “darbe ve kaos planı” iddiaları
Gerilimin bir diğer boyutu, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın 15 Ekim’de Bakü’ye yaptığı ziyaretin ardından ortaya çıktı. Azerbaycan’da yayımlanan bazı haberlerde Fidan’ın bir sivil toplum kuruluşunun temsilcileriyle gizli görüşmeler yaptığı ve ülkedeki siyasi gelişmelere ilişkin talimatlar verdiği ileri sürüldü.
Qafqazinfo başta olmak üzere bazı yayın organlarında Türkiye’nin Azerbaycan’ın içişlerine müdahale etmeye çalıştığı ve ülkede karışıklık çıkarmaya yönelik girişimlerde bulunduğu iddia edildi.
Türkiye’nin Bakü Büyükelçiliği, 17 Ekim’de yaptığı açıklamayla bu iddiaları reddetti. Açıklamada, Fidan’ın ziyareti sırasında çeşitli kişilerle nezaket amacıyla fotoğraf çektirdiği ve bunlar arasında Azerbaycan’da yasal statüye sahip bir kuruluşun üyelerinin de bulunduğu belirtildi.
Büyükelçilik, gizli toplantılar yapıldığı ve talimatlar verildiği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını bildirdi. Açıklamada, “içişlerine müdahale planları”, “istihbarat operasyonları” ve “darbe ve kaos planları” gibi ifadelerin Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilere zarar vermeyi amaçlayan dezenformasyon içerikleri olduğu savunuldu.
Binali Yıldırım ve Bahçeli’den egemenlik vurgusu
Azerbaycan’dan gelen tepkilerin ardından Türkiye’den farklı açıklamalar yapıldı. Eski Başbakan ve Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım, Azerbaycan’ın kendi kararlarını alma hakkı bulunduğunu ve ülkenin egemenliğine saygı gösterilmesi gerektiğini söyledi.
Yıldırım, Oktay Saral’ın açıklamalarının Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın veya Türkiye’nin resmî politikasını yansıtmadığını belirtti.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli de Azerbaycan’ın egemenliğine ve iç hukukuna saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Kürşad Zorlu ise iki ülke arasındaki sorunların aile içinde görüşülerek çözülebileceğini ifade etti.
Fidan, Aliyev’le görüşmesinde ne söyledi?
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 15 Ekim’de Bakü’de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile görüştü. Görüşmenin ardından Türkiye ile Azerbaycan arasındaki stratejik ilişkinin her türlü anlaşmazlığın üzerinde olduğunu söyledi.
Fidan, iki ülke arasında zaman zaman farklı yaklaşımlar bulunabileceğini, bu tür meselelerin devletler arasında doğrudan görüşülmesi gerektiğini belirtti. Anlaşmazlıkların sosyal medya üzerinden propaganda konusu yapılmasına gerek olmadığını ifade eden Fidan, Bakü ziyareti öncesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan talimat aldığını da açıkladı.
