(The Turkish Post) – ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı çevresinde patlak veren tedarik krizi, küresel havacılık sektörünü derinden sarsıyor. Stratejik geçiş güzergahlarının fiilen kapanma noktasına gelmesiyle birlikte jet yakıtı fiyatları rekor seviyelere tırmanırken; hava yolu şirketleri artan maliyet baskısı, bilet fiyatlarına yapılacak zamlar ve uçuş iptali riskleriyle karşı karşıya kaldı.
FİYATLAR İKİ KATINA YAKLAŞTI
Karar’ın haberine göre saldırılar öncesinde Kuzeybatı Avrupa piyasalarında 830 dolar seviyesinde seyreden jet yakıtının ton fiyatı, krizin etkisiyle kısa sürede 1500 doların üzerine çıktı. Bu sert yükseliş, 2022 yılında Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcında görülen tarihi zirvelerden bu yana kaydedilen en yüksek fiyat seviyesi olarak kayıtlara geçti.
Orta Doğu’daki rafinerilerin küresel sistemdeki kritik rolü, bu artışla bir kez daha teyit edildi. Energy Intelligence verilerine göre, yalnızca Kuveyt’teki Al-Zour Rafinerisi, Avrupa’nın toplam jet yakıtı ithalatının yüzde 10’unu tek başına karşılıyor. Toplamda ise Avrupa’nın havacılık yakıtı ihtiyacının yaklaşık yarısı Körfez bölgesinden tedarik ediliyor.
DEV ŞİRKETLERDEN ZAM SİNYALİ
Yakıt maliyetlerinin toplam işletme giderlerinin yüzde 20 ile 40’ını oluşturduğu havacılık sektöründe, dev markalar mali tablolarını revize etmeye başladı:
Bölgesel gerilimin ve artan yakıt giderlerinin yıllık kârını yaklaşık 50 milyon euro azaltacağını duyurdu.
CNBC’ye konuşan United Airlines’ın üst yöneticisi Scott Kirby, yükselen maliyetlerin finansal sonuçlar üzerinde “önemli bir etkisi” olacağını ve bilet fiyatlarının “muhtemelen çok yakında” artacağını açıkladı.
Yüksek fiyat şokuna karşı her şirketin direnci aynı değil. Finansal türev araçlarla fiyat sabitleme (hedging) yapan şirketler, kısa vadede riskten korunmaya çalışıyor.
Fitch Ratings, Avrupa, Orta Doğu ve Afrika (EMEA) bölgesindeki taşıyıcıların önümüzdeki üç ay için yüzde 50 ile yüzde 80 arasında değişen yüksek hedge seviyelerine sahip olduğunu bildirdi.
Ryanair ve EasyJet, mevcut durumda yakıt fiyatlarındaki artışa karşı korunaklı olduklarını ve düşük fiyat politikalarını sürdürebileceklerini açıkladı.
UÇUŞ İPTALLERİ BAŞLAYABİLİR
Piyasa analistleri, krizin sadece bir fiyat sorunu değil, aynı zamanda bir “fiziki kıtlık” sorununa dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. Sparta Commodities Emtia Birimi Başkanı James Noel-Beswick, yakıt tedarikindeki aksamaların devam etmesi durumunda, aylara yayılmadan haftalar içinde jet yakıtı eksikliği nedeniyle uçuş iptalleri ve gecikmelerin yaşanabileceğini ifade etti.
