M. Fatih Şen yazdı I İşadamlarına “Adat Faizi” üzerinden ceza yağmuru 

Türk ekonomisi son dönemde ciddi bir düşüşe geçti. Özellikle üretim ve istihdama dayalı bir üretim modeli yerine, inşaat yatırımlarına hız verilmesi, iş çevrelerine büyük bir darbe indirdi. Bundan dolayı da, son dönemde yüzlerce işletme gelir elde edemediğinden dolayı, kapılarına kilit vurmak zorunda kaldı. Bunun yanı sıra devletin, üretim yapan iş çevrelerine farklı adlarla sürekli vergi çıkarması ve ceza kesmesi, iş adamlarını üretim yapamaz hale getirdi. Buna son olarak da Maliye ve Hazine Bakanlığı, “Adat Faizi” adı verilen yeni bir cezalandırma modeli geliştirdi. Türkiye genelinde on binlerce işadamına gönderilen uyarı yazısında, acil olarak Gelirler İdaresi Başkanlığı ile anlaşma yapmaları yönünde uyarıda bulundu. Gaziantep, Adıyaman, Ankara, İstanbul ve Kocaeli gibi şehirlerde üretim ve istihdam yapmak için mücadele veren iş çevreleri, vergi adı altında yeni cezalandırma yönteminin bütün enerjilerini yok ettiğinin altını çiziyor. Ak Parti eski Gaziantep milletvekili Şamil Tayyar’da sosyal medya hesabı üzerinden, Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ve ekibi, vergi adı altında sürekli vatandaşlardan para talep edilmesine tepki gösterdi.

Türkiye’de son bir ayda beri, vergi denetimleri kapsamında, Maliye ve Hazine Bakanlığı müfettişlerinin iş dünyasına yönelen sert uygulamaları, özellikle “adat faizi” üzerinden kesilen yüksek vergi cezalarıyla birlikte ciddi bir tartışmayı da beraberinde getirdi. Şirket ortaklarının işletmelerine geçici nakit desteği sağladığı durumlarda, sermaye katkısı gibi işleyen ancak teknik olarak borç olarak görülen bu işlemler, Maliye tarafından “emsal faiz” uygulanması gerektiği gerekçesiyle cezalandırmaya tabii tutuldu. Ne yazık ki, Maliye Bakanlığı müfettişlerinin bu borç olarak gördüğü yaklaşım tarzı, hem ekonomik gerçeklikle hem de adil vergi uygulamalarıyla çelişiyor.

Öncelikli olarak vergi müfettişlerinin, kasadan ortaklara çıkan paranın, başka bir gelirde kullanıldığının tespit edilmesi gerekiyor. Hem kanuni hem de hukuki olarak, şirketler yılsonunda ya da yılın belirli dönemlerinde, ihtiyaç görülmesi halinde ortaklarına nakdi destekte bulunabilir. Sadece şirketin kasasından çıkan nakdin, başka bir ortamda ekstra gelir sağlanması durumunda Maliye ve Hazine Bakanlığı “Adat Faizi” cezası kesebilir. Aksi durumda, hayali ve sadece düşünceden ibaret olan bir yaklaşım tarzıyla, iş adamlarına asla ceza kesilemez.

Öncelikle şu konuya açıklık getirmek gerekiyor. Adat faizi denilen uygulama, ortakların şirketlerine koyduğu paranın işletme tarafından kullanılması karşılığında, ortaklara ödenmesi gereken varsayımsal bir faizdir. Bu faiz işletmenin karını azaltan bir gider olarak kaydedilirse, devlete daha az vergi ödenmiş olur. Vergi idaresi, bu faizin piyasa koşullarına göre hesaplanmasını ve devlete bu düşüşten dolayı daha fazla vergi ödenmesini talep eder. Ancak uygulamada çoğu küçük ve orta ölçekli işletme, ortakların koyduğu paraya faiz işletmeden kullanmakta ve bu işlemden bir menfaat doğmadığı için faiz tahakkuk ettirmemekte. Örneğin eşi ya da aile bireyleri üzerine şirket açan iş çevreleri, elde ettiği geliri, kendi hesaplarına ya da aileden birinin hesabına aktarabilir. Burada hukuki olarak bir sorun bulunmamakta.

Ne yazık ki, Türkiye’de hazine gelirleri sadece vergiye dayalı olduğu için, Maliye ve Hazine Bakanlığı bürokratları da, farklı yöntemlere başvurmak durumunda kalıyor. Örneğin,  Türkiye’nin önde gelen ve en fazla gelir elde eden şirketleri, bir kuruş vergi ödemezken, küçük ölçekli işletmelere sürekli baskı yapılmakta. Bunun örneğini Gaziantep, İstanbul, Ankara, Bursa ve İzmit gibi şehirlerde görmekteyiz. Yüzlerce işletme sahibi, bu konunun gündeme getirilmesi için tarafımıza başvuruda bulundu. Çünkü kesilecek cezaların büyük olması ve işletmelerin bunu ödeyecek maddi bir durumunun olmaması da, piyasalar açısından ciddi bir risk taşıyor. Yüzlerce işletme sahibi, böyle bir cezaya maruz kalmaları halinde, işletmelerin kapısına kilit vuracağını ifade ediyor. Bu konuda da başta Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan yardım talebinde bulunuyor.

Çünkü sorun çok ciddi. Vergi müfettişleri de bunun farkında. Maliye bu işlemlerin peşine düşmekte ve “emsal faiz tahakkuk ettirmedin” diyerek işletmeye ve ortağa büyük tutarlı vergi cezaları kesmekle tehdit ediyor. Üstelik bu cezalar, geriye dönük beş yıl üzerinden uygulanıyor.  Faiz ve gecikme cezalarını da dâhil ettiğinizde bu rakam, her bir işletme için milyonlarca lira ceza anlamına gelmekte. Son bir yıldır kendi çarklarını dahi çevirmekte zorlanan küçük işletmeler, bu cezaları ödemeleri durumunda iflasla ya da kapatmayla karşı karşıya kalacaklar ne yazık ki. Bu durum haliyle on binlerce kişinin de işsiz kalacağı anlamına geliyor. Aslında Maliye ve Hazine Bakanlığı, bu yanlış adımıyla adeta bindiği dalı kesiyor.

Bir de adat faizinin diğer yönüne değinmek gerekiyor. Çünkü Maliye Bakanlığı’nın ileri sürdüğü argümanlar, bir kere ekonomik gerçeklikle asla örtüşmüyor. Bu açıdan işletmelerin nakit ihtiyacı olduğu dönemlerde, banka kredisi yerine ortaklardan alınan destekle, çoğunlukla herhangi bir faiz beklentisi taşımadan yapılır. Bu durum, sermaye artırımı gibi uzun süreçler yerine pratik bir çözüm taşır aslında. Burada asıl niyet, şirketi ayakta tutmak ya da yatırımı sürdürebilmektir. Devletin bunu faiz geliri gibi görmesi, ticari hayatın gerçeklerinden uzak, teorik bir varsayımdan başka bir anlam taşımıyor maalesef.

Diğer yandan, “Adat faizi” üzerinden yapılan denetimlerin çoğu, 3 ila 5 yıl geriye dönük olarak yapılmakta ve şirketler, geçmişteki kayıtlar nedeniyle bugünün kur ve faiz oranlarıyla cezalandırılmak istenmekte. Oysa o dönemde faiz oranları çok daha düşüktü, kur farkları daha azdı. Gerçek dışı oranlarla yapılan hesaplar, işletmeleri ekonomik olarak yıkıma uğratacak sonuçlar doğurur bizden uyarması. Ak Parti eski Gaziantep milletvekili Şamil Tayyar’da bu konuda sürekli uyarılarda bulunuyor. Evet devlet gelir elde etsin, bu konuda iş çevrelerinin hiçbir art niyeti bulunmuyor.

Ancak vergi de biraz adalet olsun lütfen. Devlet kaynaklarından her yıl milyarlarca dolar ihale alan şirketlerin “sıfır vergi” ödediği bir ortamda, Anadolu’nun küçük ve ayakta kalma mücadelesi veren şirketlerine vergi adı altında, ceza kesilmesi tam anlamıyla iş ve hukuk bilmezlikten öte anlam taşımaz. Çünkü devlet kurduğu adalet sistemi ve uygulamalarıyla kendini gösterir.

Bunun için yapılması gerekenler çok nettir. Öncelikle devlet şeffaf olduğunu göstermek zorunda. Bu kapsamda, vergi mevzuatı sadeleştirilerek, adat faizi gibi gri alanlar netliğe kavuşturalı. Ortaklardan birinin faizsiz destekleri, karşılıksız sermaye desteği gibi kabul edilmeli veya vergisel muafiyet kapsamına dahil edilmeli. Ayrıca işletmelere geriye dönük cezalandırma yerine, bu tür işlemler için af ya da uzlaşma modelleri geliştirilmeli ve ardından vergi barışı benzeri bir geçiş süreci devreye sokulmalı.

Son olarak da şunun altını çizmek gerekiyor. Tabii ki, devlet ülkede iş yapan bütün işletmelerden vergi almak durumunda. Çünkü bir devletin en önemli gelir kaynağı vergilerdir. Memurların maaşlarının zamanında ödenmesi ve kamu yatırımlarının yapılması için, vergi takibi büyük önem taşımakta. Ancak bu sorumluluk, toplumun ve ekonominin bel kemiğini oluşturan üretici sınıfı cezalandırmak üzerinden değil; adalet, açıklık ve öngörülebilirlik ilkeleriyle yürütülmek zorunda. Adat faizi gibi uygulamaların hukuki çerçevesi netleştirilmeden yapılan ağır cezalandırmalar, vergiyi bir yük değil, bir tehdit olarak algılatır iş çevrelerine. Oysa güçlü bir ekonomi, ancak adil bir vergi sistemi üzerine kurulabilir. Bundan dolayı Maliye ve Hazine Bakanlığı, Türkiye genelindeki işletmelere gönderdiği, uyarı yazısını yeniden kontrol etmeli. Gri alanlar netliğe kavuşturulduktan sonra, işletmelerin kapısı çalınmalı.