(The Turkish Post) – Gazeteciliğin ülkemizde zor bir zanaat olduğunu söylememe gerek yok. Ancak başka bağlamlarda olsa da mesleğin zorluk ve sınırları, bu yolda çok daha fazla kilometre yapmış yerlerde dahi sürekli sınanmaya devam ediyor.
Gazetecilik geleneği deyince akla ilk gelen markalardan Washington Post, belki de tarihinin en zor zamanlarını yaşıyor. Yaklaşan ABD seçimleri öncesinde gazetenin hiçbir adaya destek vermeme kararı dev bir krize dönüştü. Peki bu neden ve nasıl oldu? Meraklısı için çok yorum yapmadan soru cevap olarak anlatıyorum.
1) Her şey nasıl başladı?
ABD’de büyük gazeteler geleneksel olarak bir başkan adayına destek açıklamasında bulunuyor. Ancak Washington Post 25 Ekim’de bir yazıyla artık seçimlerde hiçbir adayı desteklemeyeceğini açıkladı.
Gazete, 1976’dan bu yana söz konusu geleneğini sürdürüyor ve her seferinde Demokrat adayların arkasında duruyordu. Bu destek kararı, yazı işlerinden bağımsız olarak ‘görüş’ (köşe yazısı) departmanı tarafından ele alınıyordu.
2) Bu kararı kim verdi?
Karar gazetenin milyarder sahibi Jeff Bezos tarafından verildi. Hatta New York Times’a göre Kamala Harris’in desteklendiği yazının taslağı dahi kaleme alınmıştı. Ancak Bezos bu yazıyı okumadan kararını verdi.
3) Neden büyük tepkiye neden oldu?
ABD Seçimleri 5 Kasım’da. Seçime bu kadar kısa süre kala; normalde Harris’e gitmesi beklenen desteğin nötr hale gelmesi, Donald Trump’a destek (ve Trump’ı kızdırmaktan çekinme) olarak yorumlandı.
Peki Bezos’un arası Trump ile çok mu iyi? Hayır tam tersi. 2019’da Amazon, Trump yönetimine dava açmış ve 10 milyar dolarlık bir bulut bilişim sözleşmesini kaybetmesinden Trump’ı sorumlu tutmuştu.
4) Ne kadar okur kaybedildi?
Gazete bu kararın ardından 4 günde 250 bin abonesini kaybetti. Bu toplam abone sayısının yaklaşık yüzde 10’una denk geliyor. Washington Post birçok ABD’li büyük gazete gibi dijital yayınını bir ödeme duvarının arkasında sunuyor ve haberlere ulaşabilmek için paralı bir abonelik edinmek gerekiyor. Bir başka deyişle (benim de Türkiye’de hayalini kurduğum üzere) dijital gazete parayı okurdan alıyor. Ana müşterinin okur olması, bana göre daha iyi gazetecilik yapmanın anahtarı. Ve işin güzel tarafı bu anahtar sadece ve sadece yayıncı ve okur arasındaki güven bağı sağlandığında kapıları açabiliyor. O güven sarsıldığında ne olduğuna ise yine bu örnekte şahit oluyoruz.
Peki 250 bin üyenin abonelik iptali yaptığını ve bu karara gelen iç ve dış tepkileri nerede okuduk? Washington Post’ta. (2.5 milyon aboneye nasıl ulaştıklarını da buradan anlayabiliriz)
5) Bezos kararını nasıl savundu?
Karardan 3 gün sonra ‘kanamayı durdurmak için’ Jeff Bezos bir yazı kaleme aldı. Medyaya olan güvenin çok düştüğünü söyleyen Bezos, bu adımı söz konusu güveni yeniden tesis etmek için attıklarını belirtti. Başkanlık desteklerinin sadece taraflılık algısı yarattığını söyleyen milyarder, ‘ilkeli ve doğru bir karar aldık’ derken, bu adımı seçimlere kısa bir süre önce atmaktan ötürü pişmanlık duyduğunu da ekledi.
Ancak ne manidardır ki; amacı ‘güven sağlamak’ olan bir hamle okur bazında tam tersi etki yapmış gibi görünüyor.
6) Gazete içinden tepki oldu mu?
Oldu. Birçok kademeden istifalar gerçekleşti. Bunlardan biri de 2019’dan bu yana gazetede yazan Michele Norris’ti. Mizah yazarı Alexandra Petri gibi isimler köşelerinden gazetelerini eleştirdi: “Eğer ben gazete olsam başkan adayı destekleme işinin, bir mizah yazarına, bana düşmesinden utanırdım. Harris’i destekliyorum, seçimleri seviyorum, seçim görmeye devam etmek istiyorum.”
Yazar Dana Milbank ise ‘Bundan Bezos’un değil bu kararda payı olmayan gazetecilerin zarar göreceğini söyleyerek’ abonelik boykotunun durması için çağrıda bulundu. Post’un Watergate Skandalı’nı ortaya çıkaran efsane muhabirleri Bob Woodward ve Carl Bernstein kararı ‘hayal kırıklığı’ olarak tanımlarken en sert tepki ise Spotlight filminden hatırlayacağınız gazetenin eski yayın yönetmeni Marty Baron’dan geldi:
“Rahatsız edici bir korkaklık. Bunu yıllar boyunca baskıya karşı büyük bir cesaret ve direnç gösteren Post’a ve onu tanımlayan temel prensiplere ihanet olarak görüyorum. ”
7) Trump’ın tepkisi ne oldu?
Başkanlık desteği açıklamayan iki büyük gazete daha oldu: Los Angeles Times ve USA Today. Bu gelişmelerin ardından Trump’ın ilk mitingde buna değinmemesi düşünülemezdi:
“Tüm bu gazeteler kimseyi desteklemiyor. Ne diyorlar biliyor musunuz? Sadece demokratları destekleyen bu gazeteler bu Demokrat aday iyi değil diyorlar. Benim çok iyi iş çıkardığımı düşünüyorlar.”
8) Bu destekler seçimi etkiliyor mu?
ABD’de gazetelerin başkan adayı destekleme geleneği Chicago Tribune’ün Abraham Lincoln’e verdiği desteğe, yani 1860’a kadar gidiyor.
Peki bunlar seçim sonuçlarını etkiliyor mu? Yapılan bazı çalışmalara göre ‘etkilemiyor’ demek mümkün değil. Middle Tennessee State Üniversitesi’nden ekonomi profesörü Steven Sprick Schuster’in yaptığı araştırma 1960 ve 1980 arasında gazete desteklerinin tercihleri doğrudan etkilediğini öne sürüyor. (O dönemlerde desteklerin çoğunlukla Cumhuriyetçi adaylara gittiğini de ekleyeyim) Tabii sosyal medya çağında bu etkinin kağıt gazetelerin hâlâ güçlü olduğu yerlere özel olduğunu varsayabiliriz. (Başkanlık destek geleneğinin yaşadığı bir diğer ülke de İngiltere)
